Khoa học máy tính hay công nghệ thông tin?

Cụm từ “công nghệ thông tin” (information technologyIT) có khi được dùng đồng nghĩa với “khoa học máy tính” (computer scienceCS). Không nên đánh đồng IT và CS.

Theo tự điển Wikipedia thì IT là công nghệ dùng để xử lý thông tin, thường dùng theo nghĩa là công nghệ ứng dụng máy điện toán và phần mềm để chuyển đổi, bảo vệ, xử lý, truyền, lưu giữ và truy cập thông tin. Nhưng rõ ràng là các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình, đã dùng các công nghệ khác (trước cả khi có máy tính) để xử lý, phân phối, truyền, lưu trữ và truy cập thông tin! Như vậy, bản thân chữ IT theo định nghĩa này đã có lấn cấn.

CS mang nghĩa rộng hơn IT rất nhiều. Theo tự điển thì CS bao gồm IT cộng thêm một khái niệm rất sâu sắc gọi là sự tính toán (computation). Giáo sư Don Knuth (giải Turing năm 1974) trong bài “Khoa học máy tính và quan hệ của nó với toán học” (xem một tuyển tập có bài này) viết: “có lẽ hai khoa học gia máy tính sẽ cho bạn hai định nghĩa khác nhau về CS … Định nghĩa của tôi là: CS là sự nghiên cứu khái niệm giải thuật“.

Ta thử lấy ví dụ một đối tượng nghiên cứu của CS không nằm trong IT: lý thuyết tính toán (theory of computation). Đây là một ngành của CS nhằm vào câu hỏi: “cái gì có thể tính được?” Câu hỏi này ngoài ý nghĩa thực tiễn còn mang đậm tính triết học và liên quan mật thiết đến logic. Máy tính đã làm được nhiều việc tuyệt vời, từ đánh cờ thắng Kasparov, mô phỏng Big Bang, đến hiện thực mạng thông tin toàn cầu. Vậy khả năng giới hạn của máy tính là gì? Nó có giới hạn không, hay là vài chục năm nữa sẽ có máy tính thông minh hơn người? Biên giới của các giới hạn, nếu có, là ra sao về mặt thời gian (time) và bộ nhớ (space)? Để trả lời các câu hỏi loại này, ta cần nhiều hơn cái gọi là công nghệ thông tin.

Khi khác ta sẽ trở lại với các vấn đề mà máy tính không giải quyết được. (Không nhất thiết phải là các vấn đề tình cảm đâu nhé.)

Chủ đề Thuật ngữ chuyên ngành | Phản hồi »

Giáo sư Manuel Blum

Học kỳ trước giáo sư Manuel Blum (giải thưởng Turing năm 1995) đến chỗ tôi nói chuyện về dự án CONSCS của ông. CONSCS vừa là viết tắt của cụm từ CONceptualizing Strategizing Control Systems, vừa chơi chữ vì CONSCS đọc giống từ conscious (ý thức). Khi đó dự án này còn chưa được viết và nộp cho NSF. Đại khái là ông muốn lý thuyết hóa khái niệm “ý thức” để có thể tạo các hệ thống máy tính “có ý thức”. Đây là một trong các vấn đề then chốt của trí tuệ nhân tạo. Không chỉ liên quan đến khoa học máy tính, đề tài này liên quan mật thiết đến cả triết học và khoa học về não bộ.

Ý thức là gì? Theo tự điển Wikipedia thì đại lọai ý thức là một nhân tố tinh thần bao gồm các khả năng như tự biết mình (self-awareness), nhận thức được liên hệ giữa bản thân và môi trường, vân vân. Cái máy tính Deep Blue đánh thắng Kasparov, dù rất phức tạp và “thông minh”, nhưng ta tin rằng nó không ý thức được sự tồn tại của nó và việc nó đang làm. Con kiến, con sâu thì lại có (vẻ có) ý thức.

Mô hình hóa và mô phỏng ý thức, nếu “thành công”, thì sẽ là một bước tiến nhảy vọt trong nhận thức của chúng ta về máy tính và về quá trình suy nghĩ của chính mình.

Một điểm thú vị về giáo sư Blum là cả vợ ông (Lenore BLum) và con trai (Avrim Blum) đều là các khoa học gia xuất sắc và đều ở khoa máy tính của CMU.

Ông hay cho sinh viên lời khuyên về viết lách như sau: 1. Có gì đó để viết, 2. Viết, 3. Viết xong thì dừng, 4. Đặt tựa bài cho hay (John Shaw Billings [1838-1913]). Giáo sư Blum đã hướng dẫn và tốt nghiệp rất nhiều các nhà khoa học đầu ngành máy tính như Gary Miller (CMU), Michael Sipser (MIT), Vijay Vazirani (Georgia Tech), Umesh Vazirani (Berkeley), vân vân. Danh sách học trò ông quả thực là đáng ngưỡng mộ.

Chủ đề Nhân vật và sự kiện | Phản hồi »

Tiến hóa số

Gần đây, bài báo

The Evolutionary Origin of Complex Features; R.E. Lenski, C. Ofria, R.T. Pennock, and C. Adami, Nature 423 (2003) 139-145.

mô tả một nghiên cứu thú vị ở phòng nghiên cứu sự sống số (Digital Life Lab) của trường CalTech về việc mô phỏng tiến hóa sinh học (evolution) bằng máy tính.

Đại khái, ta có thể nghĩ về một quá trình máy tính (process) như một vi khuẩn. Các processes “ăn” các số nguyên (integers) và thực hiện một vài tác vụ ngẫu nhiên trên các integers mà nó ăn bằng một bộ lệnh ngẫu nhiên cho trước. Các processes có thể tự tái sinh và thay đổi tập lệnh của nó một cách ngẫu nhiên (random mutation) giống như quá trình tiến hóa sinh học. Nếu một process “tiến hóa” đến mức có thể làm một số tác vụ nhất định với các integers, như “so sánh hai integers”, “cộng hai integers”, vân vân, thì nó sẽ được “thưởng” bằng cách cho tăng tần suất tái sinh của process.

Khá nhiều các giả thuyết về tiến hóa sinh học được khẳng định bởi tiến hóa trong môi trường số này. Ví dụ như sau vài chục ngàn thế hệ, bọn vi khuẩn số này đều có thể cộng hoặc so sánh các integers. Điểm thú vị là bọn chúng không nhất thiết có tập lệnh giống nhau!

Chủ đề KHMT và sinh học | Phản hồi »

Sông Trăng (Moon River)

Đoạn hay nhất của phim Breakfast at Tiffany’s là lúc Audrey ngồi vắt vẻo trên thành cửa sổ hát Moon River. Không gì mỏng manh hơn, vô tư hơn, nữ tính hơn.

Moon River, wider than a mile,
I’m crossing you in style some day.
Oh, dream maker, you heart breaker,
wherever you’re going I’m going your way.
Two drifters off to see the world.
There’s such a lot of world to see.
We’re after the same rainbow’s end
waiting ’round the bend,
my huckleberry friend,
Moon River and me.

Lời bài hát do Johnny Mercer viết, nhạc của Henry Mancini. Có con sông nào là “sông trăng” thật không nhỉ? Có đấy! Ở Savannah, Georgia.

“We’re after the same rainbow’s end, waiting ’round the bend, my huckleberry friend, Moon River and me”.

Dịu dàng sao hoài cảm thưở thiếu thời cùng bạn hái berry dại, ngắm trăng lung linh đáy sông. Có người bảo “huckleberry friend” là mượn ý “Huckleberry Finn” của Mark Twain. Những người quen tác giả thì nói đấy chính là thời niên thiếu của Johnny Mercer, một trong những nhạc sĩ viết Jazz-nhẹ phong phú nhất của nửa đầu thế kỷ 20.

Chẳng phải đôi khi chúng ta đều mơ về một chân cầu vồng xa xa …

Bạn có thể nghe Moon River clip do chính Audrey Hepburn hát.

Chủ đề Âm Nhạc | Phản hồi »