Tầm nhìn ta thật ngắn mà đã thấy bao thứ để làm -- Alan Turing

* Nhưng đúng là xã hội đang rất lo ngại về đầu tư cho khoa học cơ bản hiện nay? Điểm thi ĐH vào khoa toán ở các trường tốt nhất cũng rất thấp, chứng tỏ rất ít học sinh theo ngành toán nói riêng và khoa học cơ bản nói chung?

*Khoa học cơ bản thì chúng ta vẫn phải quan tâm nhiều chứ. Chính phủ vừa thành lập Viện toán cao cấp. Tất cả những chuyện khoa học cơ bản đó không phải là hôm nay làm ngày mai có thành quả.  Để có khoa học cơ bản là từ nền móng, gốc gác, căn bản thì phải đầu tư từ hàng chục năm. Bây giờ chúng ta đầu tư thì cả chục thế hệ sau sẽ thừa hưởng. Chúng ta cần phải bình tĩnh, nhìn nhận mọi chuyện toàn diện. Chúng ta hô hào học sinh phải học ngoại ngữ, tin học, nên nếu những môn như lịch sử, ngữ văn nếu kết quả thấp một chút thì cũng đừng coi là thảm họa, quy đó là cái tội. Chúng ta không nên phê phán một chiều.

Kết quả thi sử vừa rồi quá thấp chẳng hạn, xã hội sẽ phải đặt câu hỏi chứ không phải là vấn đề phê phán một chiều?

*Lịch sử có điểm thấp là vấn đề của thời đại. Kể cả nước Mỹ và nhiều nước khác đều có tình trạng này. Khi mà khoa học lịch sử có tiếng nói ít đi trong cuộc sống hiện đại hôm nay, khi mà cơ hội tìm việc làm của những người giỏi sử ít đi thì môn Sử sẽ không hấp dẫn học sinh như các môn khác. Tin học chẳng hạn, theo tôi đó là môn học chẳng có gì thú vị, nhưng vì nếu không có tin học thì người ta sẽ không sống được trong cuộc sống hiện đại, vì thế họ phải học. Và với tin học có thể tìm thấy thu nhập cao, công việc tốt thì người học tự dưng thấy hay. Có những thứ mà do thời đại, do xu thế phát triển người ta phải học. Trở lại vấn đề điểm sử thấp, môn sử kém hấp dẫn không phải là chuyện chỉ riêng ở Việt Nam, của châu Á, đó là chuyện của thời đại, của thế hệ này dưới tác động của cách mạng khoa học công nghệ, sự đòi hỏi của thị trường lao động.

Xem toàn bộ bài phỏng vấn ông bộ trưởng ở đây.

Chắc ông bộ trưởng Bộ Giáo Dục chưa biết đến “Great Ideas in Theoretical Computer Science”, mà Scott Aaronson cho là “người có giáo dục ít nhất nên biết đến sự tồn tại của những ý tưởng vĩ đại này“. Mà dẫu cho ông bộ trưởng không biết, thì không hiểu dựa vào đâu mà ông phát biểu chắc như đinh đóng cột về những thứ ông không biết gì cả?

Tôi nghĩ khi mà dạy và học lịch sử đã trở nên không thú vị rồi thì khó mà tìm được sự thú vị trong việc dạy và học những môn học khác, bởi lẽ mỗi môn học đều có lịch sử và muốn học tốt một môn nào đó thì phải hiểu lịch sử của nó trước đã. Bản thân tôi thấy tìm hiểu lịch sử, những nhân vật, những sự kiện, những cột mốc, những giai thoại là một trong những điều thú vị nhất khi học một môn nào đó. Ví dụ như tôi thích tìm hiểu tại sao ngành học lại phát triển như bây giờ mà không phát triển theo những hướng khác, ai ở đâu khi nào đã góp phần quan trọng tạo nên diện mạo hiện thời của ngành học.

Nhìn vào lịch sử của một ngành học, người học sẽ hiểu được nguồn gốc, nguyên do từ đầu mà có ngành học, và những vấn đề, câu hỏi nào là quan trọng, là cốt lõi của ngành và ai đã làm được gì với những vấn đề đó, cùng những câu chuyện, giai thoại xung quanh cuộc đời của những nhân vật này. Tìm hiểu lịch sử cũng giúp người học biết thêm những ngành học khác nào được xây dựng dựa trên hoặc có liên quan mật thiết đến ngành mình đang học, rồi từ đó, người ta sẽ hiểu àh cái ngành này nó đang có xu hướng phát triển như thế nào, mình học xong thì sẽ học và làm tiếp được những gì. Thầy dạy mà say mê cái họ dạy thì chắc chắn sẽ tìm hiểu lịch sử ngành học hoặc thậm chí họ là một trong những người tạo ra lịch sử, rồi truyền đạt lại cho học trò trong lúc dạy, và tôi nghĩ chính điều này làm nên cái thú vị của việc học và dạy.

Tôi có một kỷ niệm mà mỗi lần nhớ lại tôi vẫn thấy sướng . Số là có lần đang giới thiệu về hệ mã khóa công khai, ông thầy dừng lại một chút rồi nói, tụi bây có biết là cái công trình khai sinh hệ mã khóa công khai cũng như mật mã học hiện đại được “thai nghén” trong một cái phòng cách chỗ tụi bây đang ngồi có 100m thôi, rồi say sưa kể các giai thoại về những con người đã làm nên lịch sử của môn học. Ai mà không thấy thú vị và muốn tìm hiểu thêm, khi được kể rằng ý tưởng hệ mã khóa công khai được đưa ra lần đầu tiên bởi một anh sinh viên, khi anh ấy viết đề xuất bài tập lớn cho một môn học? [1].

Tôi nghĩ kể những câu chuyện như thế này là cách rất tốt để người thầy truyền cái tính tò mò, niềm cảm hứng và đam mê lại cho người học và khi người ta đã có những thứ đó rồi thì không cần ép học, không cần phải có tiền, người ta vẫn học tốt vì họ thấy sướng, thấy “đã”. Còn nếu người thầy không say mê, hồi trước học chỉ vì “thu nhập cao, công việc tốt”, rồi bây giờ đi dạy cũng chỉ vì những lý do đó, thì rất có thể họ sẽ tạo ra những sản phẩm như ông bộ trưởng, học xong chẳng thấy môn học thú vị ở chỗ nào.

Tôi không cho rằng đặt mục tiêu “thu nhập cao, công việc tốt” là sai, tôi cũng không phản đối hay xem nhẹ mục đích của người khác. Tôi chỉ muốn nói rằng, nên học và dạy vì môn học nó thú vị, môn nào cũng sẽ thú vị nếu người ta có đủ đam mê để mà tìm hiểu và thầy nên là người truyền cái đam mê đó cho trò.

[1] – http://www.merkle.com/1974/