Có 3 loại dối trá: dối, cực dối, và thống kê

Phát biểu trên của Benjamin Disraeli được Mark Twain phổ biến. Tờ New Yorker vừa có một bài thú vị về xếp hạng đại học. Cũng giống như mọi loại xếp hạng khác trong các miền đa biến không có thứ tự toàn phần (xếp hạng nền kinh tế, xếp hạng bệnh viện, xếp hạng con người, xếp hạng ô tô, và xếp hạng quần lót), xếp hạng đại học có cực kỳ nhiều định kiến nằm đằng sau công thức. Khi ta muốn so sánh “nền giáo dục A” và “nền giáo dục B” chẳng hạn, ta so sánh 2 vectors nghìn chiều. Muốn đẩy nền giáo dục A lên trên nền giáo dục B, ta chỉ cần thay đổi cân nặng của một số chiều là xong.

Các nhà kinh tế học hiểu rất rõ khó khăn của việc so sánh các vectors đa chiều, và một trong những giải pháp hữu lý mà trải qua một thời gian rất lâu họ mới khám phá ra, là khái niệm Pareto efficiency mà bác Giang Lê vừa viết ở đây. Đằng sau thuật toán ranking của Google cũng là một dạng trạng thái cân bằng trong tinh thần của Pareto efficiency.

Tiềm ẩn đằng sau sự so sánh các vectors nhiều biến phải là một bài toán tối ưu nào đó, nếu không thì sự so sánh cực kỳ vô nghĩa, mis-leading, vì trong hầu hết mọi trường hợp ta có thể đổi cân nặng các chiều để đưa ra kết quả mình muốn nói. Trước khi so sánh các vectors nhiều chiều, trước hết ta phải định nghĩa bài toán tối ưu mình muốn giải quyết: các ràng buộc là gì, hàm objective là gì, xong rồi cãi nhau chán chê xem cái hàm đó có hợp lý không. Nếu ta không có học bổng và không có tiền trả tiền học thì MIT có xếp hạng cao hơn đại học Thượng Hải không?

Chứ còn cắm các con số vào một công thức tuỳ tiện nào đó để so sánh thì chỉ là … thống kê.

Chủ đề : Xác suất & thống kê and tagged . Bookmark the permalink. Trackbacks are closed, but you can post a comment.

39 Comments

  1. RongChoi
    Posted 09/02/2012 at 5:23 pm | Permalink

    Đố anh Hưng dối kiểu gì để ta có 1 đại học vào Top 500 đấy ;)

    • Posted 09/02/2012 at 5:56 pm | Permalink

      @RongChoi, thế mới có câu “trong hầu hết mọi trường hợp”. Nhưng để dối cho có đại học top 500, ta có thể thêm các chiều “chiến tranh”, “chất độc màu da cam”, “số GS viết blogs” vào các vectors với cân nặng thật nặng vào để so sánh. Thật ra “chiến tranh” vẫn là một chiều có cân nặng lớn mấy chục năm trời, cho đến gần đây người ta không dùng nó để … thống kê nữa.

  2. RongChoi
    Posted 09/02/2012 at 6:25 pm | Permalink

    Em tưởng trong chữ “dối” bao hàm nghệ thuật che dấu cái sự dối? nhưng tiêu chuẩn “số GS viết blogs” hay đó, chỉ có điều đưa vào thì ta càng thiệt thôi.
    Btw, hình như trong câu gốc không có vế “Có 3 loại dối trá”, mà “có 3 loại” là do anh Hưng… làm thống kê?

    • Posted 09/02/2012 at 9:05 pm | Permalink

      @RongChoi, chắc là dùng “lies, damned lies” thì không hoàn toàn chuẩn lắm. Ta chỉ lấy đại ý. Có lẽ đoạn “có 3 loại” là do mình tự tiện thêm vào.

    • Posted 10/02/2012 at 9:02 am | Permalink

      @RongChoi, hình như cái quote của Mark Twain đúng là có đoạn “there are three kinds of lies, …” thật. Chứng tỏ trí nhớ của mình cũng không tự tiện quá.

  3. Uyen
    Posted 10/02/2012 at 1:31 am | Permalink

    Bác ơi, có dối trá sơ sơ với cực kỳ dối trá hả bác, còn thống kê thì dĩ nhiên rồi, mà phân loại dối trá để làm gì vậy ta. Thằng này nói láo ít, thằng kia nói láo nhiều, thằng nọ mở miệng là nói láo, nó thuộc loại bữa nào không nói láo là ăn cơm hỏng tiêu đó mà, thì làm sao mà biết lúc nào nó nói láo hay nói thiệt :D

    • Posted 10/02/2012 at 8:32 am | Permalink

      :-), tui chỉ mượn câu sinh động của Disraeli để nói về một liên hệ kỹ thuật giữa sự so sánh các vector và một bài toán tối ưu, chứ cũng không có ý định phân loại láo toét gì. Như mọi lần, cách tui chọn hình tượng và ví dụ là không hoàn hảo.

  4. Posted 10/02/2012 at 6:47 am | Permalink

    Xin phép GS cho Diễn đàn toán học http://diendantoanhoc.net đăng lại bài này ạ

    • Posted 10/02/2012 at 8:27 am | Permalink

      Các bạn cứ theo nguyên tắc trích nguồn/link đầy đủ là được. Cảm ơn.

  5. Posted 10/02/2012 at 1:22 pm | Permalink

    bài này thú vị:

    Their other tactic was pure genius: the law school hired as adjunct professors local alumni who already had lucrative careers (thereby increasing the faculty-student ratio, a key U.S. News statistic used in determining ranking), paid them exorbitant salaries they did not need (thereby increasing average faculty salary, another U.S. News data point), then made it understood that since they did not really need all that money they were expected to donate it all back to the school (thereby increasing the alumni giving rate, another U.S. News data point): three birds with one stone!

  6. Posted 11/02/2012 at 11:18 pm | Permalink

    Hồi trước, đọc được ở bên chùa THT là trong R1 thì còn so sánh được sự lớn, bé giữa 2 số thực, mới sang đến số phức (2 chiều) thì chịu, không so sánh được 2 số phức xem số nào lớn hơn. Bây giờ đến vector nghìn chiều, chà chà quay về tiêu đề của topic này.

  7. zyx
    Posted 14/02/2012 at 1:59 am | Permalink

    Thì ra tác giả của bài báo trên New Yorker (The order of things) là bác Malcolm Gladwell. Em cực thích mấy quyển sách của bác này (Outliers, Tipping Points, Blink và gần đây là What a dog saw). Em thích phong cách viết của bác này: nêu vấn đề bằng các trường hợp rất cụ thể rồi từ từ hình thành và hoàn thiện model để giải thích các hiện tượng xã hội. Sách kiểu phổ thông nhưng rất theo phong cách research.

    Em thấy quyển Outliers của bác này mới giải thích được 1/2 sự thành công của outliers. 1/2 còn lại em tìm thấy trong quyển “Talent is overrated” (Geoff Colvin). Ngoài may mắn, 10000 giờ luyện tập là chưa đủ. Phải là 10000 giờ deliberate practice. Không biết còn thiếu factors nào nữa.

  8. Aya Chan
    Posted 15/02/2012 at 8:14 pm | Permalink

    có 1 câu của Levenstein mà cháu rất thích : Statistics are like bikinis.  What they reveal is suggestive, but what they conceal is vital. =)))

  9. Aya Chan
    Posted 18/02/2012 at 12:29 am | Permalink

    So the ranking table ( for Fields Medal only ) )  in summary, is:

    1. Ecole Normale Superieure ( ENS ) :  11 points
    2. University of Cambridge ( Cantab ) : 10 points
    3. Moscow State University ( Lomonosov ) : 8 points
    4. Harvard University: 7 points
    5. Princeton University: 6 points
    —————-
    For all detailed sources, please refer to : http://en.wikipedia.org/wiki/Fields_Medal  ( click on every single Field Medalist, look at Alma Mater section and also read their biographies to figure out where they studied for BA & PhD ) 

    ———-

    And the ranking table ( for Nobel Prize only ), in summary, is:

    1. Cambridge (65)
    2. Harvard (55)
    3. Columbia (38)
    3. Sorborne ( aka University of Paris ) (37)
    4. Chicago (30)
    5. Berkeley (29)
    —————————–
    6. MIT (27)
    7. Oxford (25) = Ludwig Maximillians University of Munich
    8. Humbolt (20)
    9. Yale (18) = Heidelberg
    10. Caltech (17)
    —————————-
    11. Johns Hopkin (15)
    12. Gottingen (14)
    13. Princeton (13) = Cornell
    14. ETH Zurich (12) = Ecole Normale Superieure 
    15. Winconsin Madison (11) = Illinois at Urbana
    ————————–
    16. City College of New York (10)
    17. New York University (9) = Leiden
    18. Stanford (8) = McGill = Upsala = Tubingen

    Here the index in ( ) indicates the number of Nobel Laureates who used to study for BA or PhD or both at the corresponding university.

    Of course, many famous universities share some Nobel Laureates, since, for example, one could study for BA at Harvard then studied for PhD at Cambridge, or one could study for BA at Cambridge then studied for PhD at Princeton, etc….

    For all detailed sources, please refer to:  http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Nobel_laureates_by_university_affiliation  ( look at the Graduate section of each university where people listed are graduates of that university ( i.e they studied there for BA or PhD or both  ) ) 

  10. Aya Chan
    Posted 18/02/2012 at 12:34 am | Permalink

    Đây là thống kê chi tiết nhằm đảm bảo tính xác thực của 2 bảng xếp hạng trên:

    1936 ( first year – only 2 medalists )

    @ Lars Ahlfors:   BA & PhD  at  Uni   of  Helsinki

    @ Jesse Douglas:  BA & PhD at Columbia  Uni

    ————————————————————
    1950 ( second yeat – only 2 medalists )

    @ Laurent Schwartz:  BA at Ecole Normale Superieure ( ENS )  (  his biography shows it seems like Schwartz did not do PhD after graduating from ENS 

    @ Atle Selberg: BA & PhD at Uni  of Oslo 

    ————————————————————————
    1954 ( third year – only 2 medalists )

    @ Kunihiko Kodaira: BA & PhD at  Uni  of Tokyo 

    @ Jean-Pierre Serre:  BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( but what Paris ? at Paris VI   or Paris XI  or elswhere ? )

    ————————————————————-
    1958 ( fourth year – only 2 medalists )

    @ Klaus Roth: BA at Cambridge Uni ( resident in Peterhouse college )  and PhD at UCL 

    @ Rene Frederic Thom: BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( again, what Paris ? at Paris VI  or Paris XI  or elswhere ? )

    ——————————————————-
    1962 ( fifth year-  only 2 medalists )

    @ Lars Hormander: BA  & PhD at Lund Uni 

    @ John Milnor:  BA & PhD at Princeton 

    ————————————————————
    1966 ( sixth year – 4 medalists for the first time )

    @ Michael Atiyah:  BA& PhD at Cambridge Uni  ( resident in Trinity college )

    @ Paul Cohen: BA & PhD at Chicago Uni 

    @ Alexander Grothendieck:  BA at Uni  of Montpeliier  and PhD at Uni  of Nancy 

    @ Stephen Smale: BA & PhD at Michigan Uni

    ——————————————————–
    1970 ( 4 medalists as usual )

    @ Alan Baker:  BA at UCL and PhD at Cambridge Uni ( resident in Trinity College )

    @ Heisuke Hironaka: BA at Kyoto and PhD at Harvard

    @ Sergei Novikov: BA & PhD at Moscow State Uni ( Lomonosov )

    @ John Thompson: BA at Yale and PhD at Chicago 

    ———————————————————
    1974 ( suddenly  back to 2 medalists )

    @Enrico Bombieri: BA at Liceo Piliziano and PhD at Cambridge Uni ( resident in Trinity college )

    @ David Mumford: BA & PhD at Harvard

    ———————————————-
    1978 ( back to 4 medalists as usual )

    @Pierre Deligne:  BA & PhD at Free Uni of Brussels ( at Libre ) ( exchanging for 1 undergraduate year at Ecole Normale Superieure ) 

    @Charles Fefferman: BA at Uni of Maryland and PhD at Princeton 

    @ Grigory Margulis: BA in Moscow (?) and PhD at Moscow State Uni ( Lomomosov )

    @ Daniel Quillen: BA & PhD at Harvard 

    —————————————————-
    1982 ( only  3 medalists )

    @ Alain Connes: BA & PhD at Ecole Normale Superieure ( ENS )

    @ William Thurston: BA at New college of Florida and PhD at Berkeley

    @ Shing-Tung-Yau: BA at Hong Kong Uni and PhD at Berkeley

    ——— ——————————————-
    1986 ( only 3 medalists once again ! )

    @ Simon Donaldson: BA at Cambridge Uni ( resident in Pembroke college ) and PhD at Oxford Uni ( resident in Worcester college )

    @ Gerd Faltings: BA & PhD at Uni  of Munster 

    @ Michael Freedman:  BA at Berkeley and PhD at Princeton

    ———————————————————
    1990 ( 4 medalists as usual )

    @ Vladimir Drinfeld:  BA at Moscow State Uni ( Lomonosov ) and PhD at Steklov Mathematical Institute

    @ Vaughan Jones: BA at Uni  of Auckland and PhD at Uni of Geneva

    @ Shigefumi Mori: BA & PhD at Kyoto 

    @ Edward Witten: BA ( in History !!! ) at Brandeis Uni and PhD ( in Physics !!! ) at Princeton

    ———————————————————–
    1994 ( 4 medalists as usual )

    @ Jean Bourgain: BA in Belgium and PhD at Free Uni of Brussels ( at Vrije )

    @ Pierre-Louis Lions: BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( at Paris VI )

    @ Jean- Christophe Yoccoz:  BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Ecole Polytechnique 

    @ Efim Zelmanov:  BA in Russia ( what uni ? ) and PhD at Novosibirsk State Uni 

    —————————————————–
    1998 ( 4 medalists as usual )

    @ Richard Borcherds: BA & PhD at Cambridge ( resident in Trinity college )

    @ Timothy Gowers:  BA & PhD at Cambridge ( resident in Trinity college )

    @ Maxim Kontsevich: BA at Moscow State University (Lomonosov ) and PhD at Uni  of Bonn 

    @ Curtis McMullen:  BA at Williams college and PhD at Harvard 

    ————————————————–
    2002 ( suddenly back to 2 medalists )

    @ Laurent Lafforgue: BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( at Paris XI )

    @ Vladimir Voevodsky: BA at Moscow State Uni ( Lomonosov ) and PhD at Harvard

    ————————————————
    2006 ( 4  medalists as usual  )

    @ Andrei  Dkounkov: BA in Russia ( but what uni ? ) and PhD at Moscow State Uni ( Lomonosov )

    @ Grigori Perelman: BA in Russia ( but what uni ? ) and PhD at Leningrad State Uni ( but declined )

    @ Terrence Tao: BA at Flinders Uni and PhD at Princeton

    @ Wenderlin Werner: BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( at Paris VI )

    ———————————————————-
    2010 ( 4 medalists as usual )

    @ Elon Lindenstrauss: BA & PhD at Hebrew Uni of Jerusalem 

    @ Ngô Bảo Châu:  BA at Ecole Normale Superieure ( ENS ) and PhD at Sorbonne ( at Paris XI )

    @ Stanislav Smirnov: BA at St. Petersburg State Uni and PhD at Caltech 

    @ Cedric Villani: BA at Ecole Normale Superieure  ( ENS ) and PhD at Paris Dauphine Uni ( which doesn’t belong to Sorbonne ) 

    —————-

  11. Aya Chan
    Posted 18/02/2012 at 12:41 am | Permalink

    Here each BA education ( ~ 3/4 years in both UK & Europe and US ) ) earns 1 point and each PhD education ( ~ 3/4 years in UK & Europe and ~ 5 years in US ) earns 1 point, too. 

    Since there are severl medalists who were educated at different universities for BA & PhD separately, thus when we count points for each university, it’s inevitable to count some medalists twice. 

    But it doesn’t matter since both BA education and PhD education are equally important and should be the pride of each university. 

    A BA education gives the sense of the so-called university education in which the role of teaching is very important, while a PhD education mainly gives the sense of the so-called academic influence in which the doctoral advisors play a very important role. 

    Ecole NORMALE  SUPERIEURE     ( ENS ) 

    1950:   BA ( Laurent Schwartz )  —> 1 point 
    1954:  BA ( Jean-Pierre Serre )  —> 1 point 
    1958:  BA ( Rene Thom )               —> 1 point 
    1982:  BA & PhD ( Alain Connes )—> 2 points 
    1994:  BA ( Pierre-Louis Lions )   —> 1 point 
                 BA ( Jean Yoccoz )            —> 1 point 
    2002: BA ( Laurent Lafforgue ) —> 1 point 
    2006: BA ( Wendelin Werner )    —> 1 point 
    2010: BA ( Cedric Villani )           —> 1 point 
                BA ( Ngô Bảo Châu )         —> 1 point 
    —————-
    Total : 11 points  
    Number of medalists:  10
    Rank:  1
    ————————————————————–

    CAMBRIDGE University ( CANTAB )

    1958: BA ( Klaus Roth )                                       —> 1 point
    1966: BA & PhD ( Michael Atiyah )                 —> 2 points 
    1970: PhD ( Alan Baker )                                     —> 1 point
    1974: PhD ( Enrico Bombieri )                       —> 1 point
    1986: BA ( Simon Donaldson )                           —> 1 point 
    1998: BA & PhD ( Richard Borcherds )       —> 2 points 
    BA & PhD ( Timothy Gowers )            —> 2 points 
    —-
    Total: 10 points
    Number of medalists: 7
    Rank: 2 
    ———————————————–

    MOSCOW STATE  University ( LOMONOSOV )

    1970: BA & PhD ( Seigei Novikov )                 —> 2 points 
    1978: PhD ( Grigory Margulis )                      —> 1 point 
    1990: BA  ( Vladimir Drinfeld )                       —> 1 point 
    1998: BA ( Maxim Kontsevich )                    —> 1 point 
    2002: BA ( Vladimir Voevodsky )                  —> 1 point 
    2006: BA & PhD ( Andrei Dkounkov )      —> 2 points 
    —-
    Total: 8 points
    Number of medalists: 6
    Rank: 3
    ————————————————

    HARVARD  University 
    1970: PhD ( Heisuke Hironaka )               —> 1 point 
    1974: BA & PhD ( David Mumford )     —> 2 points
    1978: BA & PhD ( Daniel Quillen )         —> 2 points 
    1998: PhD ( Curtis McMullen )                —> 1 point 
    2002: PhD ( Vladimir Voevodsky )        —> 1 point 

    Total:  7 points
    Number of medalists: 5
    Rank: 4

    —————————————

    PRINCETON  University 

    1962: BA & PhD ( John Milnor ) —> 2 points
    1978: PhD ( Charles Fefferman )   —> 1 point
    1986:  PhD ( Michael Freedman )  —> 1 point 
    1990: PhD ( Edward Witten )         —> 1 point
    2006: PhD (Terrence Tao )          —> 1 point 

    Total: 6 points
    Number of medalists: 5
    Rank: 5
    —————————————————-

    SORBONNE ( mainly Paris VI  & Paris XI )

    Paris VI :  1994: PhD   —> 1 point 
                        2006: PhD —> 1 point 
    Paris XI:   2002: PhD —> 1 point 
                        2010: PhD  —>  1 point 
    Sorbonne in general ( they did not state what Paris universites were, i.e Paris VI or Paris XI or Paris III ?  ):
    1954: PhD —> 1 point
    1968: PhD —> 1 point 
    —–
    Total: 6 points
    Number of medalists: 6 ( mainly from Ecole Normale Superieure where they studied for a BA )
    Rank: 5 = Princeton.  But Sorbonne ( = Paris 1, 2, 3… –> Paris 13 ) seems too big compared to all other universities —> should be ranked after Princeton, even should not be ranked here as ONE university ! 

    ——————————————————–

    So the ranking table ( for Field Medals only ) )  in summary, is:

    1. Ecole Normale Superieure ( ENS ) :  11 points
    2. University of Cambridge ( Cantab ) : 10 points
    3. Moscow State University ( Lomonosov ) : 8 points
    4. Harvard University: 7 points
    5. Princeton University: 6 points
    —————-
    For all detailed sources, please refer to : http://en.wikipedia.org/wiki/Fields_Medal  ( click on every single Field Medalist, look at Alma Mater section and also read their biographies to figure out where they studied for BA & PhD ) 

    • KTKG
      Posted 21/02/2012 at 9:29 pm | Permalink

      Aya Chan, I give som information
      University of Paris = Uni Paris I=>XIII
      Sorbone=University 1=>4
      11 giải Fields của nước Pháp chủ yếu đến từ những nhà toán học cử nhân ở ENS, làm PhD ở 1 trường nào đó ở Pháp và sau đó làm việc ở IHES (kiểu như IAS của Mỹ) hoặc ở CNRS, và cuối cùng là từ trường Paris 11 gồm cả 4 người bạn đã nêu ra

      Jean-Christophe Yoccoz (Fields Medal 1994)
      Laurent Lafforgue (Fields Medal 2002), ông này (hình như dang hướng dẫn Ngô Đắc Tuấn) cũng được cả giải Clay, vì thế nên được 2 diểm, hi hi
      Wendelin Werner (Fields Medal 2006)
      Ngo Bao Chau (Fields Medal 2010), cũng nên 2 điểm

      Còn ông năm 54 được giải Field là Jean-Pierre Serre học PhD ở khối SOrbonne năm 51 trong University of Paris, chẳng liên quan gì đến Paris 11 và 6 cả. Có lẽ chỉ có Pierre-Louis Lion giải field năm 56 là làm PhD ở Paris 6 thôi.
      Nói chung hệ thống trường dại học ở Pháp hoàn toàn khác với kiểu Anh, Mỹ, nhiều trường hợp ta đăng ký làm PhD ở trường này nhưng lại làm việc ở Labo trường khác hoăc trung tâm nghiên cứu-viện khác (vì nhiều lý do, chẳng hạn vì cái trường -viện-trung tâm có cái lab mà ta làm PhD lại không được đào tạo PhD về mặt hành chính,… điều này đặc biệt hay xảy ra ở các ngành Engineering trong đó có CS, he he), hay như trường ENS và Ecole Polytechnique Paris (X) cực mạnh nhưng lại không (hay gần như không) đào tạo PhD, nhiệm vụ của họ là đào tạo ra những nhân tài xuất chúng với 1 background cực mạnh để có thể vươn lên đến đỉnh cao ở mọi lĩnh vực họ muốn. Còn đào tạo PhD và đặc biệt lên đén danh vọng khoa học sau này chủ yếu là các viện, trung tâm khoa học độc lập (University chiếm không nhiều, Paris 11 là 1 ngoại lệ, hoặc có khi ngầu nhiên xuất hiện 1 vài trường hợp đặc biệt ỏ các University khác). Nên áp dụng lỗi nghĩ của Anh Mỹ mà xếp hạng đại học Pháp hoặc ngược lại là 1 sai lầm và kết quả không thể chính xác.

      • Posted 21/02/2012 at 9:49 pm | Permalink

        @KTKG: Mình có một thắc mắc: các trường ENS, X hầu như không đào tạo PhD, thế thì các ông GS ở các trường đó làm việc với SV như thế nào? SV của các ông ấy sẽ làm việc ở đó, nhưng “biên chế” lại ở nơi khác? Nếu vậy thì cũng hơi lạ nhỉ?
        Tại vì mình không hình dung được một trường ĐH rất mạnh mà lại không có các GS đầu ngành ở đó và SV không được học các GS đầu ngành đó.

        • KTKG
          Posted 22/02/2012 at 7:16 am | Permalink

          Cơ chế ở Pháp giải thích rất lằng ngoằng, ví dụ trường X chỉ chủ yếu đào tạo kỹ sư. 2 năm học rồi đấu nhau để vào trường, sau đó học tiếp 3 năm nền tảng, toàn kiến thức nền tảng nhất (sinh viên nước ngoài có kỳ thi riêng, và yêu cầu nhẹ hơn), rồi đến năm cuối phải đi ra ngoài học kỹ sư năm cuối hoặc Master năm cuối (năm thứ 2) của 1 trường bên ngoài (thuộc Pháp hoặc nước ngoài), sau đó sẽ có cả 2 bằng, của trường X và trường bên ngoài đó. Prof có 1 số ít thuộc trường, còn lại cũng là họ đưa về từ nơi khác đến dạy, ví dụ nganh Tin thường là các nhà nghiên cứu hoạc Prof từ INRIA (viện) hoạc Paris 11 đến dạy. Các nhà toán học, khoa học tên tuổi cũng thường dạy ở đó, như Pierre-Louis Lions chẳng hạn. Bọn họ chỉ học đến đây là hết, sau đó ra ngoài làm PhD ở 1 trường khác, lab khác.
          Còn chuyện dăng ký 1 trường làm PhD ở 1 lab khác, lại là 1 vấn đề riêng. Nếu 1 sinh viên muốn làm PhD ở 1 lab của 1 trường A1 với 1 prof ở đây, nếu trường đó không có đào tạo PhD, thì họ kiếm 1 trường A2 khác đăng ký PhD rồi đến lab của trường A1 làm bình thường. Cuối cùng bằng sẽ do A2 cấp và ghi là có hợp tác với A1, thế thôi. Prof hướng dẫn vẫn chỉ rõ Prof của A1. Điều này chẳng có vấn đề gì. Vì dù sao học PhD là do 1 Ecole Doctorale nào đó quản lý hành chính, Ecole Doctorale chọn bát kỳ 1 University thành viên nào của nó để đăng ký cho sinh viên là được, còn về chuyên môn thì University không có ảnh hưởng gì ở cấp này và chỉ là 1 bộ máy hành chính công không hơn không kém, không phải kiểu “công ty” như Anh Mỹ

        • Posted 22/02/2012 at 8:29 pm | Permalink

          @KTKG: như vậy có nghĩa là các GS sẽ phải di chuyển khá nhiều? Vì họ làm việc ở cả 2 nơi?
          Mình có cảm giác mô hình này vận hành không linh hoạt lắm? :)

        • KTKG
          Posted 22/02/2012 at 10:16 pm | Permalink

          @Nam Không có di chuyển nhiều. Trong 1 vung Ile De France, di lai de ot. Phóng ô tô chắc cùng lắm nửa tiếng đến nơi, ke ca di phuong tien giao thong cong cong cung de dang. Vi he thong cong cong cua Phap khong phai nhu cua My dau (hi hi), cho dù hệ thống giao thông công cộng vùng Ile De France Paris thuoc vao loai dở nhất so voi cac vùng va thanh pho khac cua Phap (theo danh gia cua minh và những người cùng ý kiến).
          Tôi không rõ “không linh hoạt” mà bạn nói là thế nào.

        • Posted 22/02/2012 at 11:38 pm | Permalink

          Tức là mình có cảm giác hệ thống này có xu hướng “tập trung” thay vì “phân tán” như hệ thống của Mỹ, Anh. GS giỏi tập trung ở các viện nghiên cứu. Trường ĐH, kể cả ĐH hàng đầu thì lại không đặt nặng nghiên cứu. Cái này cũng ảnh hưởng đến VN.

        • Posted 22/02/2012 at 11:40 pm | Permalink

          Với sự đa dạng như vậy thì đúng là các xếp hạng ĐH có rất nhiều vấn đề.
          Có điều là người ta vẫn muốn so sánh các trường với nhau. :)

        • homotopie
          Posted 23/02/2012 at 4:11 am | Permalink

          Thực ra hơi khó để bạn Nam hiểu vì bạn quen với système éducatif của US, và như thế bạn cũng sẽ khó hiểu là tại sao sinh viên phải học như điên như dại ở classe préparatoire để làm gì. Đúng là hệ thống của Pháp là centralisé thật, nhưng nói là các trường đại học hàng đầu không đặt nặng nghiên cứu thì lại không hẳn.

        • Posted 23/02/2012 at 5:03 am | Permalink

          Bây giờ thì đã hiểu hơn một chút. :)
          Mình có một thắc mắc nữa: nếu SV muốn gặp GS trao đổi và ngược lại ngoài giờ ở lớp thì có bất tiện nào không, vì GS làm việc ở nơi khác?

      • Aya Chan
        Posted 22/02/2012 at 8:20 am | Permalink

        @KTKG: chính vì thế nên mình mới nói là unfair khi nhiều người nghĩ sinh viên Harvard hay Cambridge giỏi hơn sinh viên Ecole Normale Superieure (Paris ) hay Ecole Polytechnique. Vì nhiều người không biết các thông tin chi tiết, chỉ nhìn bảng xếp hạng của Anh & Mỹ nên nhiều khi look down các trường có rank thấp hơn.

        Còn cá nhân mình, mình rất là ngưỡng mộ các bạn bên Ecole Normale Superieure (Paris ) :D

      • Aya Chan
        Posted 22/02/2012 at 8:33 am | Permalink

        trong lịch sử giải Fields, có 1 trường hợp cực kỳ đặc biệt. Đó là Edward Witten ( Fields 1990 ) từng học BA chuyên ngành Lịch Sử ở Brandeis University ( trường đại học này cũng rất tốt, rất nhiều dân Do Thái học ở đấy, bản thân Edward Witten cũng là Jewish ). Sau khi tốt nghiệp, không hiểu bằng cách nào mà Edward Witten được chấp nhận vào làm PhD ngành Toán ở Princeton !!! sau đó giữa năm thứ nhất ở Princeton thì Edward Witten chuyển sang khoa Vật Lý. Năm 1976 tốt nghiệp PhD, năm 1980 làm Professor of Physics ở Princeton luôn. Năm 1985 được Einstein Medal, năm 1990 được Fields Medal !!! I was tremendously stunned when I learnt it !!! At present, Edward Witten is widely regarded as the smartest man alive ( probably in Physics only, while in Maths, it’s probably Perelman )

        Vậy rốt cuộc vai trò của Giáo Dục có quan trọng đối với 1 người sinh ra vốn để làm thiên tài ?

        • RongChoi
          Posted 27/02/2012 at 5:42 pm | Permalink

          @Nam: ở Pháp các thành viên của Viện nghiên cứu quốc gia (CNRS) không tập trung ở 1 viện mà phân tán ngồi trong các đại học, xem kẽ các giảng viên đại học. Tức là một phòng làm việc có thể có cả giảng viên đại học và nghiên cứu viên :) Khi đăng ký thi vào CNRS cũng phải có điều kiện cần là có 1 lab của CNRS trong 1 trường đại học nào đó đón nhận.

        • KTKG
          Posted 07/03/2012 at 8:30 pm | Permalink

          Hì hì, có 1 người nữa cũng đặc biệt, đó là Alexander Grothendieck, nhận giải Field năm 1966, người vô quốc tịch, tuy nhiên mọi người vẫn coi ông là người Pháp. Đó là vì ông sinh ra ở Berlin, nhưng sau đó học tập, sống và làm việc ở Pháp (tại viện IHES Pháp). Ông này học ở Montpellier và sau đó lên học tiếp ở ENS, và ở đó ông gặp gỡ với những ngôi sao toán học Pháp và thế giới như Laurent Schwartz (thầy PhD của ông), Jean Dieudonné, Henri Cartan, etc. Alexander dược coi là 1 trong những nhà toán học xuất sắc nhất thế kỷ 20 và đã cùng sang thăm VN năm 1967 trong lúc Mỹ đang ném bom Hà Nội, và đã giảng một loạt bài về các hướng nghiên cứu toán học hiện đại. Tôi đang tự nghĩ, ông ấy học tập, sống và làm việc ở Pháp lâu thé cho đến bây giờ mà sao nước Pháp không cấp quốc tịch nhỉ? Hơn nữa, không quốc tịch vẫn được sống ở 1 nước? Ông ấy cũng từng từ chối nhận 500000USD giải thưởng Crafoord của viện khoa học hoàng gia Thụy DIển, nhưng ông này dù sao vẫn nhận giải Field (chỉ là từ chối đến Liên Xô nhận giải), không đến mưc giống như Perelman, từ chối cả giải Field lẫn giải Clay 1000000USD

        • KTKG
          Posted 07/03/2012 at 8:50 pm | Permalink

          Bổ sung thêm cho Aya Chan, nếu tính cả Alexander Grothendieck thì ENS phải là 13 điểm, phải k?

        • KTKG
          Posted 07/03/2012 at 9:08 pm | Permalink

          Trường hợp của Alexander Grothendieck cũng là 1 ví dụ minh họa về hệ thống giáo dục Pháp mà tôi nói ở trên. Tuy Alexander Grothendieck về mặt hành chính là làm PhD ở University of Nancy. Thầy của ông Laurent Schwartz (Field Medal 1950) trước đó ở Univerity Grenoble, sau đó làm việc từ 1945-1952 ở University of Nancy,và Alexander Grothendieck đến Nancy cũng là để làm PhD với ông. Trong khi Alexander Grothendieck vẫn đang làm PhD thì ông Laurent Schwartz chuyển lên University of Paris vào năm 1952. Bây giờ, ông chủ yếu giảng dạy ở University Paris 7 và X Paris. Ông cũng từng có thời gian dạy ở University Strasbourg
          Câu nói của ông:
          What are mathematics helpful for ? Mathematics are helpful for physics. Physics helps us make fridges. Fridges are made to contain spiny lobsters, and spiny lobsters help mathematicians who eat them and have hence better abilities to do mathematics, which are helpful for physics, which helps us make fridges which..

        • Posted 07/03/2012 at 10:25 pm | Permalink

          Cám ơn bác Rong Chơi. :)

        • Posted 08/03/2012 at 10:10 pm | Permalink

          giá mà mấy trường của Pháp và Nga tư duy tân tiến, visionary thêm 1 chút nữa, mở chương trình đào tạo bằng tiếng Anh như mấy trường bên Bỉ, Hà Lan, Thụy Sỹ, Hàn Quốc thì có lẽ mình sẽ nhảy từ Anh sang Pháp học… hihi. Cái cản trở Pháp & Nga tiếp thị hình ảnh của mình là rào cản ngôn ngữ, trong khi Anh Mỹ thì lại có lợi thế này nên dễ thu hút nhiều người tài hơn. Do đó rank đã cao lại càng cao hơn.

  12. Aya Chan
    Posted 18/02/2012 at 12:54 am | Permalink

    Tuy việc xếp hạng nhiều khi là meaningless, nhưng nhìn vào những bảng thống kê chi tiết ở trên, chúng ta có thể thấy được 1 vài điều rất thú vị.

    1. Các trường như Ecole Normale Superieure ( ENS ) , Moscow State University ( Lomonosov ), Cambridge, Harvard, Princeton đều là những ngôi trường rất danh giá, thường thì chỉ những sinh viên giỏi mới được học ở đây, tạo nên không khí thi đua học tập sôi nổi. Vì thế không phải ngẫu nhiên các Fields Medalists đều đã từng học ở đây.

    2. Trường Ecole Normale Superieure có vẻ như là ngôi trường tốt nhất để học BA ngành Toán. Còn Princeton có vẻ như là ngôi trường tốt nhất để học PhD ngành Toán.

    3. Mặc dù các trường đại học của Anh & Mỹ dominate hầu hết các bảng xếp hạng trên thế giới hiện nay, nhưng trường ENS của Pháp và Lomonosov của Nga lại là những trường đào tạo ra phần lớn các Fields Medalists, mà 1 Fields Medal thôi đôi khi có thể = mấy giải thưởng làng nhàng cộng lại. Chính vì thế trường ENS của Pháp và Lomonosov của Nga tuy không được ranked cao trong các bảng xếp hạng nhưng hoàn toàn có thể ngẩng cao đầu vì ối trường được xếp hạng cao hơn mà có nổi cái giải Fields nào đâu.

  13. KTKG
    Posted 23/02/2012 at 7:21 am | Permalink

    @Nam không có bất tiện gì trong việc gặp Prof cả, cư đến và gặp thôi, nếu là cuộc họp lâu thì nên hẹn trước, vì Prof bận nhiều việc (chứ không phải vì vấn đề nơi chốn). Hơn nữa trong quá trình học, bọn họ cũng tương tác thường xuyên với Prof thông qua các project và game (nếu việc giảng dạy sử dụng educational and training game). University không phải là không quan tâm gì đến nghiên cứu, họ cũng có những yêu cầu nhưng bạn không bị “ép” đạt đến đỉnh cao như tại một số viện, trung tâm hàng đầu mặc dù Prof nào muốn lên đỉnh cao sẽ được tạo mọi điều kiện. Và thực tế cũng đã có 1 không ít người được giải Nobel, Fields hoặc ở tầm cỡ đó ở các University

  14. Posted 06/03/2012 at 4:03 am | Permalink

    Một ví dụ điển hình cho câu nói của Mark Twain:

    Bệnh viện có 100 phòng, gồm 20 phòng loại 1, 30 phòng loại 2 và 50 phòng loại bét. Tất cả các phòng đều có khả năng chứa 30 người. Tuy vậy, phòng loại 1 dành cho đầy tớ, mỗi phòng 1 người. Phòng loại 2 dành cho phong bì, mỗi phòng 2 người. Phòng loại bét dành cho nhân dân, mỗi phòng nhồi 60 người. Câu hỏi: trung bình bao nhiêu bệnh nhân ở trong một phòng?

    Báo cáo của bệnh viện: chọn một phòng ngẫu nhiên, số người trong phòng đó sẽ là 1 * (1/5) + 2 * (3/10) + 60 * (1/2) ~ 31 người. Không vượt quá tiêu chuẩn là mấy. Con số này dùng để quảng cáo.

    Thực tế: chọn một bệnh nhân ngẫu nhiên, số người trong phòng của bệnh nhân đó sẽ là 1 * (20/3080) + 2 * (60/3080) + 60 * (3000/3080) ~ 58 người. Gần gấp đôi tiêu chuẩn. Con số này dùng để đi xin ngân sách.

  15. KTKG
    Posted 22/03/2012 at 4:25 pm | Permalink

    Nước Pháp có rất nhiều viện và trung tâm nghiên cứu. Những viện-trung tâm đa ngành như CNRS, những viện-trung tâm một số ngành như INRIA, IHES, etc. hay có những viện-trung tâm chỉ cho 1 ngành nhất định (ví dụ như y học, phân tử, etc.).
    CNRS có lẽ là đặc biệt nhất, đó là nó không có các trụ sở riêng như các viện khác mà được phân bố vào các labo của University (dù không phải University labo nào cũng trong CNRS). CNRS nghiên cứu đủ các ngành, từ toán học, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nhân văn, kinh tế và các ngành công nghệ. (Viện Max Planck ở Đức hình như cũng tổ chức kiểu này nhưng không nghiên cứu về toán cùng các ngành khoa học xã hội-nhân văn và kinh tế).
    Tuy các researcher của CNRS ngồi ở University nhưng họ không thuộc University, không làm công tác giảng dạy và hoạt động theo quy chế cũng như yêu cầu của CNRS, thực hiện các chương trình và dự án nghiên cứu của CNRS và kết quả được tính là thuộc CNRS.
    Ở khía cạnh công nghệ, Pháp là nước mạnh về những ngành quân sự hoặc dân sự có tính chiến lược, ví dụ vũ khí công nghệ cao (như tên lửa đạn đạo (Balistic Missile), máy bay chiến đấu thế hệ 4++, vũ khí hạt nhân, etc.), tên lửa vũ trụ vệ tinh, aerospace, năng lượng hạt nhân, phương tiện giao thông cỡ lớn (chẳng hạn tàu cao tốc), …
    Những công nghệ này Pháp làm 100% from scratch, tuyệt không mua linh kiện thiết bị từ nước khác. Trên thế giới có lẽ chỉ có Mỹ và Nga là làm được điều này. Còn các nước khác, kể cả các nước như ANh Dức, etc. cũng chỉ nắm được 1 phần.
    Ví dụ Anh tuy có tên lửa đạn đạo Trident và Polaris nhưng đó là mua của Mỹ (do Lockheed Matin chế tạo), hay Euro Fighter là hợp tác của 4 nước Anh, Đức, Italy, Tây Ban Nha mà theo đánh giá của không quân Thụy Sĩ (bảo cáo đã bị tiết lộ) thì chất lượng (cả hiệu năng và chức năng) đều kém xa Rafale của Pháp. Thụy ĐIển tuy có Grippen nhưng đó là máy bay lightweight 1 động cơ hơn nữa linh kiện dựa nhiều vào Mỹ (US-supplied hardware)
    Sau Mỹ và Liên Xô, Pháp cũng là nước Tây Âu duy nhất tự mình đưa được vệ tinh vào vũ trụ, thông qua tên lửa đẩy Diamant do họ thiết kế và chế tạo, là cơ sở cho tất cả các tên lửa sau này như Ariane, Vega. Họ lại vừa thiết kế ra Arianne M nhưng đang khủng hoảng nên ngừng lại chưa sản xuất.
    Pháp cùng Mỹ và Nga cũng nắm được cả 2 công nghệ: chế tạo nhiên liệu hạt nhân và xây nhà máy hạt nhân trong khi Anh, Đức cũng chỉ nắm được công nghệ xây nhà máy hạt nhân.
    Tàu cao tốc Pháp cũng chế tạo 100% trong khi Đức thì đó là do Bombardier của Canada kết hợp với Siemen của Đức chế tạo (mà chất lượng và tốc độ luôn thấp hơn, xảy ra thảm kịch 1998 cũng như sự cố điều hòa năm 2010).

    Về độ mở cho người nước ngoài. Những ngành quân sự thì không hy vọng gì, những ngành dân sự chiến lược thì người nước ngoài có thể nhưng bạn phải rất giỏi. Nói chung Pháp chủ yếu mạnh ở 2 lĩnh vực này, còn ở những ngành dân sự bình thường thì có lẽ Pháp chỉ mạnh ở công nghiệp hóa thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm, còn lại đa phần các ngành dân sự không có tính chiến lược khác thì pháp để mở cho các hãng nước ngoài.
    Những bạn học ở X, Telecom ParisTech, Ecole de Mines, Ecole Centrale, etc. của Pháp ra chủ yếu vào làm cho các hãng Thales (tựa như Siemen của Đức nhưng tập trung nhiều vào quân sự hơn, dù vẫn có mặt ở dân sự), Arianne Space, Aerospatial (thiết kế tên lửa vệ tinh vũ trụ), Dassault Aviation (chế tạo máy bay chiến đấu là nhiều dù cũng có dân sự), SNECMA (chế tạo động cơ cho tên lửa vệ tinh Arianne, tên lửa rocket và máy bay chiến đấu), các hãng chế tạo vữ khí khác, Altrom (hãng số 1 thế giới về tàu cao tốc và số 2 về tàu diện ngầm, cũng là người khổng lồ về năng lượng), Avera, EDF, CEA, etc.
    Bởi thế bác nào học công nghệ ở Pháp, nếu tham vọng thì hãy hướng đến những mục tiêu, những ngành này ở Pháp. CÒn nếu dân sự thuần túy không tính chiến lược thì có lẽ ở Anh ĐỨc sôi động hơn.

  16. Posted 02/04/2012 at 9:05 pm | Permalink

    @KTKG: đọc comment của bạn có nhiều thông tin rất thú vị. Mình vốn rất thích Pháp và Nga vì hồi học ở VN các thầy hay dịch mấy bài toán của Pháp và Nga cho giải cứ gọi là ngắc ngoải :D

    bạn cho mình hỏi, có phải AIRBUS là của Pháp không ?

    • KTKG
      Posted 04/04/2012 at 7:26 am | Permalink

      Toán của Pháp Nga thì còn phải nói làm gì. Tuy nhiên sau khi LX tan rã thì nền toán học Nga chưa lấy lại được vị trí nhất nhì của mình dù vẫn là 1 cường quốc. Hiện nay thì Mỹ Pháp đang nắm 2 vị trí này.
      Air bus không phải của Pháp mà của chấu Âu, trong đó Pháp Đưc đóng vai trò trụ cột. TRước đây , nó là công ty con của EADS của châu Âu cũng do Pháp Đức đóng vai trò trung tâm. Mỗi khi có các đại sự gì liên quan đến những công ty kiểu này đều do tổng thống Pháp và thủ tướng Đức gặp nhau thương lượng. Trụ sở chính (headquarter) của Airbus nằm ở Balgnac (gần Toulouse), Pháp. Hai workspace, workforce lớn và quan trọng nhất của Airbus nằm ở Toulouse-Pháp (nơi đông nhất, lớn nhất) và Hambourg-Đức. Ngoài ra ở Pháp, Đức còn có nhiều workspace ở các thành phố khác. Các workspace còn lại Airbus phân bố ở 1 số nước như ở ANh có 2 cái, ở Tây Ban Nha cũng có 2,…
      Còn A380 được chế tạo ở khắp nơi trên đất châu Âu (cả Pháp) rồi cuối cùng được gửi về Toulouse để lắp ráp lại toàn bộ, và sau đó cất cánh lần đầu tiên ở đó. Hãng SAFRAN (Pháp), Roll Royce (Anh),…và 1 số hãng khác là nhà cung cấp chính cho máy bay này. Hãng SNECMA (Pháp) tập trung vào thị trường quân sự nên để lại miếng bánh này cho Roll Royces. Kể cũng hơi lại, vì mặc dù SNECMa chủ yếu nhắm đến động cơ máy bay quân sự hay tên lửa vũ trụ nhưng họ cũng đã từng rất thành công ở địa hạt động cơ máy bay dân sự, ví dụ như động cớ cho máy bay siêu âm COncorde, Boeing 737, 747, Airbus trước, nhưng lại không tham gia gì vào con A380 này, có lẽ bên trong các nước đã có thỏa hiệp rồi (có lẽ vì SAFRAN được tạo nên bởi 1 phần SNECMA tách ra kết hợp với SAGEM chăng?)

Post a Comment

Your email is never published nor shared. Required fields are marked *

*
*

You may use these HTML tags and attributes <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>