- có kiến thức nền tảng, tức là có khả năng so sánh đối chiếu luồng thông tin mình tiếp cận với những kiến thức nền mình đã biết (hoặc có thể tham khảo)

- có khả năng suy luận logic, để xâu chuỗi các sự kiện và tự rút ra kết luận mà không bị lệ thuộc chủ quan vào nguồn tin đang tiếp cận. Ví dụ ai đó đi ngoài đường về nói hồi nãy mắc mưa mà nhìn trên người khô ráo thì đó là thiếu logic.

- phải khách quan khi tiếp cận nguồn tin. Ví dụ bản thân mình ghét ba tàu, khi đọc báo thấy tin tàu trung bị dân Việt đánh chìm là tin sái cổ, mặc dù điều đó chưa được kiểm chứng.

- phải minh bạch, tức là khi tiếp cận nguồn tin phải yêu cầu người cung cấp tin đó nói rõ tại sao họ có tin đó, không mù quáng khi tiếp cận bất kỳ nguồn thông tin nào. Ví dụ khi báo đăng giáo dân biểu tình trái pháp luật, thì mình phải yêu cầu người làm báo nêu rõ chi tiết cụ thể, chứ không thể nhắm mắt tin theo những gì báo viết.

- phải có quan hệ xã hội rộng, qua đó có thể kiểm chứng được mức độ đáng tin cậy của nguồn tin mình đang có.

- quan hệ xã hội phải đúng và đủ, tức là phải tùy người mà quen, chứ quen mấy bà tám ngoài chợ thì tin con vịt có 2 cái đầu với 8 cái chân là bình thường.

- phải có khả năng tự luận, tức là khi tiếp cận nguồn tin, phải có khả năng suy luận về tính chân thật của nguồn tin đó, bằng cách đối chiếu, so sánh, suy luận, tách bạch thông tin đơn thuần và chủ ý của người viết để rút ra kết luận là tin tức mình đang tiếp cận có chính xác hay không.

- phải biết được người đang cung cấp tin đó có đáng tin cậy không. Ví dụ như, đối với Anh Chủ Quán, thì toàn bộ tin tức từ báo tuổi trẻ, người lao động, thanh niên đều không đáng tin cậy, tin từ BBC, CNN hay Bloomberg mới đáng tin cậy.

- phải có lập trường vững chắc. Ví dụ như khi mình biết được rằng cái món đồ đó đang nằm trong nhà mình, mà ai đó báo mình biết là mới thấy nó ngoài đường, thì chắc chắn không thể tin.

Tóm lại, để sàng lọc một tin có chính xác hay không, phụ thuộc rất nhiều vô kiến thức của người tiếp cận thông tin đó. Khi mình có kiến thức, tự thân mình sẽ biết được tin tức đó có đáng tin không. Khi mình thiếu kiến thức, sẽ rất dễ bị lôi kéo.

Điều quan trọng là, dân mình đã và đang trải qua một sự ngu dân, nên bây giờ hết biết đường nào mò giữa đám tin hỗn độn trên mặt báo. Khổ!

Trước đây có đọc một truyện về ông S ở bên Tầu (hình như là ông Tăng Sâm), em không nhớ chính xác nhưng đại ý là mẹ ông ý là người hiền và biết dạy dỗ con (là ông S). Một hôm có người đến báo với bà ý là ông S làm việc gì đó xấu ở bên ngoài (hình như giết người), bà ý không tin người đó vì tin rằng con mình không làm vậy. Nhưng sau đó, có thêm 1 số người nữa đến và cũng nói thông tin như vậy, nên bà nghĩ rằng “nhiều người cùng nói như vậy chắc là đúng” (nghĩa là bây giờ bà ý tin rằng ông S có làm việc xấu đó). Em tin rằng đây không phải là cách kiểm chứng thông tin nên dùng. Nhưng hiện nay, em tin là vẫn có nhiều người kiểm chứng thông tin theo cách đó. Ví dụ, đọc ở trang Web T thấy có tin N, sau đó đọc ở báo V cũng có tin đó, đi uống bia lại gặp mấy ông bạn có tài “hùng biện” cũng cung cấp tin N, và thế là họ khằng định “tin N là chính xác.”

Ở lời giới thiệu, anh Hưng có nói “bài của Thiện Ý hay và nhiều thông tin, dù đa phần đã biết rải rác”, nên em hy vọng anh Hưng có thể chia sẻ kinh nghiệm làm sao anh đánh giá được chất lượng của những thông tin đưa ra trong bài viết của tác giả Thiện Ý. Làm sao anh đánh giá được những thông tin anh “đã biết rải rác”?

Câu hỏi khó. Tôi đang bận quá, sẽ viết một bài về câu hỏi này sau.