1979 — 2009

Who learned the bigger lesson? The invasion demonstrated a contradiction that has forever bedeviled China’s military and political leaders: good strategy, bad tactics. The decision to send what amounted to nearly 250,000 troops into Vietnam had been taken seven months before and was well-telegraphed to those who cared to listen. When Deng Xiaoping went to Washington in January 1979 to cement the normalization of China’s relations with the United States, he told President Jimmy Carter in a private meeting what China was about to do–and why. Not only did Beijing feel Vietnam was acting ungratefully after all the assistance it had received during its war against the U.S., but in 1978 Hanoi had begun expelling Vietnamese of Chinese descent. Worst of all–it was cozying up to Moscow.

In November 1978 Vietnam signed a treaty of friendship and cooperation with the Soviet Union. A month later the Vietnamese invaded Cambodia, a Chinese ally.

Although Hanoi said it was forced to do so to stop Pol Pot’s genocide and to put an end to his cross-border attacks against Vietnam, Deng saw it as a calculated move by Moscow to use its allies to encircle China from the south. Soviet “adventurism” in Southeast Asia had to be stopped, Deng said, and he was calculating (correctly, it turned out) that Moscow would not intervene in a limited border war between China and Vietnam. Carter’s National Security Adviser, Zbigniew Brzezinski, said Deng’s explanation to Carter of his invasion plans, with its calculated defiance of the Soviets, was the “single most impressive demonstration of raw power politics” that he had ever seen.

The two forces engaged on the rugged, inhospitable terrain of northern Viet Nam were the object of intense scrutiny by military analysts last week. In Washington, a task force raised from the U.S. intelligence community began meeting within hours of the Chinese invasion, evaluating what data could be obtained from military communiques and by satellite observation of the battle scene. In Moscow, strategists were equally attentive to the broader implications of the war. How well the People’s Liberation Army does in its first real combat test since the Korean War nearly 30 years ago could provide clues to its capability against Soviet armies on China’s northern border. Arrayed against the PLA was a formidable military instrument forged by Defense Minister Vo Nguyen Giap, the conqueror of Dien Bien Phu, whose forces had defeated French and U.S. armies in more than three decades of fighting. The strengths and weaknesses of both forces, as evaluated by the analysts last week, appeared to be in delicate balance.

Một trong những điều làm cho binh sĩ của chúng ta bực tức nhất là nữ du kích Việt Nam. Trong khi tiến phía nam, chỗ nào đã đi qua rồi là chúng ta coi như vùng đó là nơi an toàn, nhưng sự thật thì không phải như thế vì trên nội địa Việt Nam không có nơi nào có thể gọi là nơi an toàn đối với chúng tôi cả. Một đoàn xe tăng T59 đi hàng một trên một con đường núi nhỏ hẹp. Gặp khúc quanh ngặt, xe dẫn đầu phải chạy rất chậm mới có thể quẹo được; nhưng trong khi rẽ thì lổ châu mai dùng để nhắm vẫn đứng yên bất động, không quay theo hướng của chiếc xe. Và chính lúc đó là lúc mà tên du kích dùng súng của bắn vào lổ châu mai và giết chết người lái xe. Lái xe của 7 chiếc xe tăng đều bị giết chết khi họ muốn quẹo xe và cả đoàn cơ giới đành phải dừng lại vì không có bộ binh đi theo hộ tống, và ai cũng tưởng đã gặp phải sức chống cự của một lực lượng hùng hậu của địch. Rồi mọi xe tăng đều bắt đầu xạ kích lung tung vì không thấy mục tiêu. Khi dứt tiếng súng thì cảnh vật lại trở về im lặng với cây rừng. Sau đó một chốc, một đại đội bộ binh được điều đến để lục soát trong vùng. Cuối cùng họ bắt được một nữ du kích Việt Nam với một khẩu súng. Viên chỉ huy đoàn xe giận quá bèn cho lột trần cô ta, trói cả tay chân rồi ném ra giữa đường. Ông ta nhảy lên một chiếc xe và lái xe này chạy qua chạy lại nhiều lần qua cô gái cho đến khi chỉ còn một mớ thịt bầy nhầy trải trên mặt đường núi. Trong khi đó binh sĩ của ông ta lên tiếng cổ vũ rầm rĩ vang cả khu rừng. Cảnh tượng này cho ta thấy rằng Hồng quân của chúng ta không phải thiếu về vũ khí tối tân, mà thiếu sự chuẩn bị về tâm lý khi phát động cuộc chiến tranh “trừng phạt Việt Nam”. Chúng ta cứ tưởng rằng cuộc chiến này sẽ là một cuộc chiến tranh qui ước và người dân thường không tham gia cuộc chiến như một người lính. Nhưng họ có biết đâu ở Việt Nam mọi người dân đều là lính cả; và chính điều này đã cho ta thấy là chúng ta chưa bao giờ chịu rút tỉa những bài học từ kinh nghiệm đã qua của Hoa Kỳ.

Tôi tìm lòng vòng trên Internet mất cả tiếng đồng hồ, thì có vẻ như đoạn trên được lấy từ đây, dịch giả bảo là trích bài Chinese Ordeal của Xu Meihong đăng trên một tạp chí của cựu chiến binh Mỹ. Tôi google thử mà không thấy bản online của bài này. Muốn đọc bản gốc của Xu Meihong để đối chiếu.