Thách thức của việc tổ chức hội nghị khoa học máy tính ở Việt Nam

Sau các nhận xét của các bạn trong bài về các hội nghị ở Việt Nam, xin nêu ra vài thiển ý về các vấn đề liên quan. Tôi viết bài này một mạch, không sửa lại, nên có vài ý trình bày không xuôn lắm.

A. Ở các hội nghị hạng 2 về KHMT trên thế giới, số người tham gia một session nào đó cũng chỉ là 5, 6 người thôi.

B. Tại sao một “hội nghị khoa học” mà lại có số người nghe báo cáo một bài báo nào đó ít thế? Có mấy lý do chính:

1. Hội nghị có quá nhiều tracks. Để tổ chức được một hội nghị, nhà tổ chức cần một số lượng bài báo và người tham gia nhất định. Tiền đăng ký sẽ dùng để trang trải nhiều thứ: cà phê nước niếc, ăn sáng, reception, banquet, in ấn proceedings, túi sách, áo thun, v.v.; Làm thế nào để có nhiều bài báo? Phải nới rộng scope của hội nghị ra, cho bao gồm nhiều nhánh nghiên cứu. Các nhánh nghiên cứu khác biệt sẽ được báo cáo trong các tracks khác nhau, làm loãng mật độ tham gia từng track. Hiệu ứng lề của việc có nhiều người làm về nhiều ngành khác nhau báo cáo trong cùng hội nghị là tổng số người nghe và hiểu được một báo cáo bất kỳ là rất ít. Mà có hiểu thì chưa chắc họ đã quan tâm nghe.
2. Vấn đề nhiều tracks cũng chưa hẳn là tệ hại nếu đây là hội nghị đầu ngành. Ví dụ: INFOCOM hay ISIT thường có hơn 500 đến cả nghìn người tham gia, nhưng chất lượng các bài báo nhìn chung là tốt. (Ít nhất, trong một session bất kỳ nhiều khả năng là có một báo cáo nghe được.) Do đó, người ta cũng cố đi nghe những thứ mình không thật sự biết để học thêm cái mới. Còn nếu hội nghị không phải đầu ngành thì chất lượng các bài báo tồi hơn, do đó rất ít có động cơ để người ta đi nghe báo cáo. Ai lại tốn vài giờ đi nghe một báo cáo tồi trong khi có thể ra tắm biển, đi shopping, hay thăm địa điểm văn hóa nào đó.
3. INFOCOM và ISIT là ví dụ tồi vì dù sao chúng cũng là hội nghị chuyên về computer networking (INFOCOM) và information theory (ISIT). Do đó, nhảy vào một track bất kỳ người tham gia vẫn có thể hiểu được. Các hội nghị “multi-track” khác thì bao gồm từ networking, complexity theory, đến quantum computing và software engineering, vân vân. Anh nào chuyên nghiên cứu về interactive proofs sẽ ít có khả năng hiểu (mà dù có hiểu cũng không thích nghe) một báo cáo về XML.
4. RIVF là một hội nghị hầu như không giới hạn scope. Do đó, việc chỉ có vài người nghe một báo cáo nào đó là chuyện hiển nhiên. Tôi có góp ý điều này với anh Trụ và anh Bảo. Lần vừa rồi về Sài Gòn anh Trụ cho biết lý do chính mà chúng ta không giảm được scope là tại vì tổng số người nghiên cứu một phân ngành bất kỳ ở Việt Nam rất là ít. Không thể nào tổ chức một hội nghị về “randomized algorithms” vì số người tham gia sẽ đến trên đầu ngón tay. Việc chất lượng các bài báo ở RIVF đã tăng đáng kể mấy năm gần đây là một thành tích đáng chú ý mà tôi nghĩ công lao của những người tổ chức như anh Trụ và anh Bảo là rất lớn!
5. Muốn có nhiều người nghe thì chất lượng bài phải tốt. Muốn chất lượng bài tốt thì hội nghị phải có tiếng. Khi một nhà nghiên cứu có một bài rất tốt thì họ sẽ nộp vào một hội nghị đã có tiếng vì điều này ảnh hưởng đến danh tiếng cá nhân và cả miếng cơm manh áo của họ. Do đó, các hội nghị mới (mà không phải do các tay to đầu trong ngành lập ra) hầu như không thể có bài tốt. Cần rất nhiều thời gian để một hội nghị nhỏ phát triển danh tiếng lên. Cách mà người ta thường làm là đầu tiên tổ chức một workshop nho nhỏ đi kèm với một hội nghị đã có tiếng. Như vậy những người đi dự hội nghị lớn có thể ghé qua “nghe ngóng”. Ngoài ra, cái “brandname” của workshop này sẽ được gắn phần nào với cái tên của hội nghị lớn. Đến khi workshop này đã trưởng thành thì người ta tách nó ra ngoài thành một hội nghị riêng.
6. Khi tổ chức một hội nghị ở một địa điểm du lịch (như Nha Trang), nhà tổ chức muốn hấp dẫn người ta nộp bài để dùng tiền research funding nhân cơ hội đi du lịch. Bằng cách này, may ra có thể có thêm bài tốt nộp vào hội nghị. Nhưng, đây cũng chính là lý do mà các sessions có ít người nghe. Ví dụ: giả sử tôi và học trò có bài tốt. Nếu tôi muốn đi du lịch thì tôi sẽ đi tắm biển, mặc quần đùi vào báo cáo chỉ đúng bài của mình xong rồi lại ra tắm biển , ngồi nghe báo cáo làm gì? Còn nếu tôi không có ý định đi thì gửi học trò đi Nha Trang (từ Mỹ) rất là đắt tiền, và do đó tôi sẽ nộp bài vào chỗ khác gần hơn.
7. Hội nghị khoa học không chỉ là chỗ đi nghe báo cáo!!! Đa số các báo cáo được trình bày rất kém, buồn ngủ. Đọc paper cũng đủ, hoặc cần thời gian để “ngấm”. Trong các hội nghị chuyên sâu, một trong những mục tiêu chính mà người ta đi hội nghị là để xây dựng quan hệ, làm quen những gã to đầu, tìm cơ hội hợp tác nghiên cứu, vân vân. Bạn sẽ thấy những người đứng ngoài hành lang nói chuyện đông không kém những người đi vào nghe báo cáo. “Tình trạng” này rất tốt cho khoa học, và đó cũng là một trong những mục tiêu tổ chức hội nghị.

C. Vấn đề có quá ít sinh viên Việt Nam vào nghe invited talks hoặc tutorials là vấn đề nghiêm trọng. Những invited talks là để cho toàn bộ những người tham gia hội nghị tham dự, do đó các speakers thường chọn cách trình bày phổ thông. Nghĩa là, cả vấn đề “multi-track” lẫn vấn đề “quá chuyên môn hóa” đều không phải là lý do mà một invited talk hay tutorial ít người tham dự. Như các bạn đọc trong bài trước đã chỉ ra, nguyên nhân có thể là do quảng bá không tốt, cộng với rào cản ngôn ngữ. Mà, nếu các giảng viên và giáo sư (có rất nhiều) không đi nghe, thì không thể nào mong đợi sinh viên đi được. Tại sao có ít giáo sư và giảng viên đi nghe? Tôi không biết. Có thể vì đề tài nằm ngoài chuyên môn của đa số họ.

D. Cập nhật: Post bài này xong hôm trước, thì hôm sau thấy anh Sơn đăng lại vài dòng tâm huyết của anh Bảo. Xin phép copy vào đây luôn:

Dear all,

Trong lúc chờ máy bay rời tp HCM ở buổi làm việc cuối, tranh thủ viết mấy dòng. Trưa nay nghe người bạn nói về mấy comments về hội nghị quốc tế ở VN (conference, tôi phân biệt chữ “hội thảo” cho workshop), tôi cũng hơi vội nên chưa kịp đọc kỹ.

1. Về comment của TQKhoat, tôi hiểu và thông cảm với quan sát,cảm nhận và ý kiến này. Bạn TQK thích làm nghiên cứu, có một vài kết quả, và có những thất vọng khi lần đầu (?) dự một HNQT. Những ý kiến khác của TQK tôi chưa kịp đọc, nên không comment. Chỉ thêm một điều, tại RIVF’08, cái session về optimization là cái ít người dự nhất. Ở session khác như NLP, có khoảng 10-15 người tùy buổi.

2. Ý kiến của Sơn về PRICAI’08 cũng đúng (một cách cục bộ và với hy vọng nó phải tốt hơn (?)). Anh Sơn và tôi đã làm việc nhiều cho PRICAI’08, đã trao đổi nhiều sau hội nghị. Kể cả TQKhoat và Sơn, đều có phần rơi gặp những sessions hơi yếu. Không phải sesion nào cũng “phọt phẹt” thế. Trong một vài ngày tới (khi về lại Nhật) bọn tôi sẽ để các ảnh lên Web. Các bạn sẽ thấy cũng thấy có những chỗ khá hơn.

3. Nếu buồn, thì tôi và một vài người nữa gần đây dành nhiều công sức cho mấy HNQT này chắc phải buồn nhất. Thực sự tôi cũng có lúc buồn, nhưng bọn tôi đều bảo nhau, “làm với VN thì không nên buồn nhiều, có buồn cũng đừng buồn lâu”.

4. Quan trọng hơn là các bạn đều thấy giữa ta (VN) và thiên hạ có những khoảng cách rất lớn về nghiên cứu khoa học. Việc này ai cũng rõ va fvif vội tôi không thể nói bây giờ. Nếu ta không làm gì, thì khoảng cách sẽ ngày càng lớn. Tuy nhiên, tôi thấy một hai năm gần đây chất lượng mấy HNQT ở VN có khá dần lên.

…

Tôi chắc các bạn đều đã đọc “Rừng mắm” của Bình Nguyên Lộc. Mỗi khi nản lòng, tôi lại nhớ đến truyện này. Hôm nay, muốn trích lại một chút ở cuối gửi các bạn. Mong có nhiều người góp ý để mọi người ở VN tham gia tích cực hơn vào các HNQT. Mong các bạn cũng góp phần mình cho các việc này khi có thể.

HTB
–
Trích “Rừng Mắm”:

“Ông nói điều này, không biết con hiểu được hay không. Là tổ tiên ta ngày xưa từ miền trung tràn vào đây đều chịu số phận là cây mắm cả, từ xứ Đồng Nai nước ngọt tới đây, ở đâu cũng hoang vu cả.
Họ đã ngã rạp trong chốn ma thiêng nước độc này để lót đường cho con cháu họ đi tới, y như là đàn kiến xung phong, tốp đầu liều chết đuối lội qua lộ nước rộng đắp đường để làm cầu cho bạn đi sau vào nơi có chất ngọt.
Tất cả mấy lớp tiên phong đầu đều ngã gục như rừng mắm rồi ông sơ ông cố con, ông nội đây là tràm mới kiếm được miếng ăn…
- Tía!
Thằng Cộc lo lắng không biết tía nó sẽ làm tràm như nó được hay không và kêu tía nó bằng một giọng thương yêu trìu mến hết sức.
- Thôi nhổ sào đi về cho kịp con nước, ông nội ra lịnh.
Ông nội vui vẻ quá, ông bỗng nhớ sực lại những câu hò của thế hệ người tiên phong đi khai thác đất hoang ở miền nam, mà ngày nay thế hệ tràm không hát nữa. Ông cất giọng khàn khàn lên:
Hò… ơi! Rồng chầu ngoài Huế,
Ngựa tế Đồng Nai
Nước sông trong sao cứ chảy hoài
Thương người xa xứ lạc loài đến đây.”