Phản danh ngôn
Ngô Quang Hưng | 18 tháng 01, 2008 | 
Bản để in
Một phát biểu nổi tiếng của JFK là:
Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho bạn, mà hỏi bạn đã làm gì cho tổ quốc
Trong quyển Tư bản và tự do Milton Friedman viết:
In a much quoted passage in his inaugural address, President Kennedy said, “Ask not what your country can do for you — ask what you can do for your country.” It is a striking sign of the temper of our times that the controversy about this passage centered on its origin and not on its content. Neither half of the statement expresses a relation between the citizen and his government that is worthy of the ideals of free men in a free society. The paternalistic “what your country can do for you” implies that government is the patron, the citizen the ward, a view that is at odds with the free man’s belief in his own responsibility for his own destiny. The organismic, “what you can do for your country” implies that government is the master or the deity, the citizen, the servant or the votary. To the free man, the country is the collection of individuals who compose it, not something over and above them. He is proud of a common heritage and loyal to common traditions. But he regards government as a means, an instrumentality, neither a grantor of favors and gifts, nor a master or god to be blindly worshiped and served. He recognizes no national goal except as it is the consensus of the goals that the citizens severally serve. He recognizes no national purpose except as it is the consensus of the purposes for which the citizens severally strive.
The free man will ask neither what his country can do for him nor what he can do for his country. He will ask rather “What can I and my compatriots do through government” to help us discharge our individual responsibilities, to achieve our several goals and purposes, and above all, to protect our freedom? And he will accompany this question with another: How can we keep the government we create from becoming a Frankenstein that will destroy the very freedom we establish it to protect? Freedom is a rare and delicate plant. Our minds tell us, and history confirms, that the great threat to freedom is the concentration of power. Government is necessary to preserve our freedom, it is an instrument through which we can exercise our freedom; yet by concentrating power in political hands, it is also a threat to freedom. Even though the men who wield this power initially be of-good will and even though they be not corrupted by the power they exercise, the power will both attract and form men of a different stamp.
“Tư bản và tự do” là một quyển sách nhỏ và xuất sắc. Tôi đã đọc nó 3, 4 lần.
Cảm ơn anh đã giới thiệu đoạn trích và quyển sách, hay quá! Có câu “It is a striking sign of the temper of our times that the controversy about this passage centered on its origin and not on its content.” em không hiểu lắm.
Chào Hoàng,
Ý Friedman là người ta hay tranh luận về JFK và hoàn cảnh nói thay vì là nội dung câu nói. Điều đó phần nào phản ảnh tâm thức của người Mỹ trong giai đoạn đó. (Thời 60.)
Em hiểu rồi, cảm ơn anh.
Cảm ơn chú đã phổ biến cuốn này cho mọi người.
Ba\i na\y co’ ba cu.m tu+\ quan tro.ng 1) to^? quo^’c 2) cha’nh quye^\n 3) con ngu+o+\i tu+. do
- To^? quo^’c va\ cha’nh quye^\n la\ hai concepts kha’c nhau. Thi’ du. nhu+ vu. TSHS, ra^’t nhie^\u ngu+o+\i kho^ng ddo^\ng y’ kie^’n vo+’i cha’nh quye^\n, nhu+ng va^?n la\m ca’i gi\ ddo’ cho HSTS vi\ ddo’ la\ quye^\n lo+.i to^? quo^’c (kho^ng pha?i quye^\n lo+.i cha’nh quye^\n).
O^ng Friedman ho+i la(.c le.o chu’c xi’u khi o^ng ddo^\ng nghi~a hai cu.m tu+\ na\y, dde^? du\ng ca^u cu?a JFK la\m ddie^?m kho+?i cho ba\i vie^’t (vo^’n chu’ ta^m to+’i lie^n he^. giu+?a cha’nh quye^\n va\ con ngu+o+\i tu+. do). [ Ngu+o+.c la.i, dda so^' cha'nh quye^\n, la(.c le.o ba.o khi ddo^\ng nghia~ cha'nh quye^\n va\ to^? quo^'c dde^? cha'nh quye^\n hu+o+?n lo+.i .]
- “The free man will ask neither what his country can do for him nor what he can do for his country.” To^i tha^’y o^ng ho+i dramatize o+? dda^y.
Ne^’u tha^.t su+. con ngu+o+\i kho^ng ca^\n la\m gi\ cho to^? quo^’c thi\ tha^.t ra^’t to^’t :-). Vi\ khi ta^’t ca? mo.i ngu+o+\i kho^ng co\n ca’i concept to^? quo^’c trong dda^\u thi\ chie^’n tranh se~ ma^’t ddi :-). Nhu+ng to^i e ra(\ng o^ng Friedman chu+a pha?i la\ con ngu+o+\i tu+. do to+’i mu+’c ddo’
- Con ngu+o+\i tu+. do . Con ngu+o+\i se~ kho^ng bao gio+\ tha^.t su+. tu+. do khi co\n nhu+~ng lo so+ ma^’t ma’t trong ta^m tu+o+?ng. To^i hie^?u
o^ng Friedman ddang no’i ve^\ tu+/ do chi’nh tri., tu+. do kinh te^’ . Kho^ng pha?i ca’i tu+. do to^i vu+\a nha(’c dde^’n
Anh Lương quan sát rất chính xác! Tôi nghĩ Friedman có ý bảo JFK nhập nhằng “your country” và “my government” để kích động lòng dân. (Câu này sau được khá nhhiều các lãnh đạo chính trị khác nhắc lại.) Dĩ nhiên Friedman chỉ dùng câu đó để nhập đề quyển sách ông viết về quan hệ giữa nhà nước, công dân (và người tự do), và trách nhiệm của hai thực thể này.
Cá nhân tôi thì đồng ý với Friedman về mặt nguyên tắc là con người tự do không nhất thiết phải làm gì cho tổ quốc và ngược lại. Tôi thật sự sợ con dao hai lưỡi gọi là chủ nghĩa quốc gia: một mặt có thể dùng nó để kích thích đấu tranh chống ngoại xâm, giành độc lập (các nước thuộc địa đều nhờ vào tinh thần này), mặt khác người ta cũng dùng nó làm nhiên liệu cho biết bao thảm họa chiến tranh mấy nghìn năm nay (Hitler, Alex Đại Đế, Thành Cát Tư Hãn). Thậm chí cả chủ nghĩa dân tộc cũng chung một duộc (tư tưởng Đại Hán của Tàu chẳng hạn).
Tổ quốc, suy cho cùng chỉ là một cơ thể chính trị. Ý nghĩa “lớn lao hơn một cơ thể chính trị” là do con người gắn vào.
Quê hương thì lại khác! Nó có giá trị tình cảm, không trỏ đến một biên giới địa/vật lý cụ thể (lại nhớ Đỗ Trung Quân: quê hương là chùm khế ngọt … Tôi cũng đã chôm tứ này của bác Quân để viết về Sài Gòn.)
Con người muốn có tự do thì phải trực thộc vào một cộng đồng nào đấy vì nếu không đứng đơn lẻ sẽ bị diệt vong. Tuy nhiên khi ở trong một cộng đồng thì nhiều khi quyết định của cộng đồng lại đi ngược với lợi ích, ước muốn của bản thân. Suy ra khái niệm con người tự do kiểu này phải nên định nghĩa lại.
Chào bác Thành,
Có 2 ý liên quan đến bình luận của bác:
1. Bác nói đúng vào một tâm điểm của vấn đề: trade-off giữa tự do và welfare. Nhưng hoàn toàn có thể “định nghĩa” con người tự do thông thoáng trong khuôn khổ luật pháp (xem quyển trên và quyển Free to Choose của Friedman).
2. Tôi rất muốn đi xem phim Into The Wild, một ứng viên Oscar nặng ký của 2008.
He will ask rather “What can I and my compatriots do through government”… Chốt lại là ở câu này.
Không có chuyện hi sinh quyền tự do cá nhân để trung thành mù quáng (với bất cứ chính thể/nhà nước nào). Quan trọng là như anh Hưng nói, ta phải “chơi đúng luật”. Thế thôi.
Cái câu danh ngôn kia thường được bọn chí sĩ dởm xử dụng như bia đỡ đạn mỗi khi gặp phải những chỉ trích về sự yếu kém, trì trệ của chính quyền mà chúng đang núp bóng. Đúng là không có vũ khí nào tốt hơn để trù dập quyền tự do cá nhân bằng sự viện dẫn những thứ cao xa như “lý tưởng”, “tổ quốc”, “tương lai”…
DDa~ ti’nh kho^ng bi\nh gi\ the^m, nhu+ng anh Hu+ng la.i khe^\u
ba(\ng nhu+~ng ca^u ho?i ca(’c co+’ be^n
Minh Bie^.n (http://www.minhbien.org/?p=210). To^i dda~ me’ me’ ca’i na\y o+? ba\i bi\nh khi to^i vie^’t
“khi ta^’t ca? mo.i ngu+o+\i kho^ng co\n ca’i concept to^? quo^’c trong dda^\u thi\ chie^’n tranh se~ ma^’t ddi”.
Ca’i go.i la\ “to^? quo^’c” “que^ hu+o+ng” (va\ chu\m khe^’ ngo.t
) tha^.t su+. la\ ca’i gi\ ? To^i bie^’t ne^’u to^i cho to^i la\ ngu+o+\i Tau\ thi\ to^i kho^ng lu\ng bu\ng trong lo\ng vu. TSHS. Pha?i cha(ng vi\ no’ la\ ca’i “cu?a to^i” ne^n to^i kho^ng muo^’n ma^’t ? Ma\ “no’” la\ ca’io gi\ ? Pha?i cha(ng chi? la\ mo^.t mo+’ hi\nh a?nh ky’ u+’c trong dda^\u (Xe.t, Saigon, GiaDinh, v.v…), co^.ng the^m mo^.t mo+’ nhu+~ng ba\i ho.c thuo^.c lo\ng ve^\
]
Quan Trung, Nguye^~n Hue^, con ro^\ng cha’u tie^n, v.v… No’i tha(?ng thu+\ng, to^?-quo^’c/que^-hu+o+ng to^i chi? la\ mo^.t nho’m data trong ca’i database cu?a bo^. na?o co^.ng vo+’i mo^.t mo+’ emotion ga(’n lie^\n vo+’i dda’m data na\y. [ Cho ne^n nha^'t ddi.nh kho^ng co' vu. o^ng Clinton la\ thu? tu+o+'ng VN, cha.m tu+. a'i (emotion) da^n to^.c cu?a to^i la('m !!
Va\ cu~ng nhu+ va^.y, ta^’t ca? mo.i su+. trong ddo+\i - tru+o+\ng to^i nhha\-to^i, xe to^i, vo+. to^i, con to^i, v.v… Khi nhu+~ng
ca’i gi\ (va^.t cha^’t hoa(.c kha’i nie^.m) to^i cho la\ cu?a to^i ro^\i la\ to^i se~ lu\ng bu\ng khi no’ bi. du.ng cha.m.
Con ngu+o+\i tu+. do, theo to^i, la\ con ngu+o+\i co’ the^? duo^?i ra he^’t nhu+~ng kha’i nie^.m mi\nh dda~ la^.p le^n, hoa(.c ho.c ho?i . Kho^ng pha?i la\ vu+’c bo? (ngu sao bo? vo+. !!
) Chi? la\ kho^ng di’nh cu+’ng nga(’c va\o chu’ng.
Anh Lương,
Chắc phải bắt đầu một thread mới về Vô Minh quá
Trong phần giới thiệu khi Friedman viết về chủ nghĩa tự do cổ điển hồi thế kỷ 19 ở Châu Âu rồi đến chủ nghĩa tự do hiện đại ở Mỹ, có một đoạn đáng chú ý là chủ nghĩa tự do hiện đại mang ý nghĩa trái ngược hẳn so với chủ nghĩa tiền bối của nó. (Vd: gắn liền với mong muốn phụ thuộc chủ yếu vào nhà nước hơn là cá nhân tự dàn xếp, ủng hộ sự phục hồi các chính sách can thiệp của nhà nước và chính sách gia trưởng, ủng hộ chính quyền tập trung v.v.) Như Friedman đã trích: “As a supreme, if unintended compliment, the enemies of the system of private enterprise have thought it wise to appropriate its label.”
Như vậy, chủ nghĩa tự do thế kỷ 20 chống lại những gì chủ nghĩa tự do cổ điển đấu tranh, dường như đã “đánh cắp” tên gọi “chủ nghĩa tự do” và gán cho nó một ý nghĩa hoàn toàn khác. Anh Hưng có thể giúp em hiểu vì sao một chủ nghĩa đề xuất thủ tiêu tự do lại được gọi là chủ nghĩa tự do?