Khi virtuoso xuống phố
(Biết tin qua Freakonomics.)
Tờ Washington Post đặt một câu hỏi rất khó chịu. Khó chịu vì ta biết câu trả lời, nhưng cứ muốn không tin vào câu trả lời.
In a banal setting at an inconvenient time, would beauty transcend?
Để trả lời câu hỏi này, họ làm thí nghiệm như sau: sáng thứ Sáu ngày 12 tháng 1 vừa qua, họ mời Joshua Bell, violinist lừng danh thế giới, mang cái violon đắt gần nhất thế giới (3.5 triệu USD) xuống một trạm tàu điện ngầm ở D.C. chơi 6 siêu kiệt tác nhạc cổ điển, xem … bà con phản ứng thế nào.
Each passerby had a quick choice to make, one familiar to commuters in any urban area where the occasional street performer is part of the cityscape: Do you stop and listen? Do you hurry past with a blend of guilt and irritation, aware of your cupidity but annoyed by the unbidden demand on your time and your wallet? Do you throw in a buck, just to be polite? Does your decision change if he’s really bad? What if he’s really good? Do you have time for beauty? Shouldn’t you? What’s the moral mathematics of the moment?
Bạn nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra? Bao nhiêu người nhận ra Bell? Ông sẽ kiếm được bao nhiêu tiền trong buổi sáng đó? Bài báo hay quá! Lâu lắm rồi mới đọc được một bài báo viết tốt như thế.
Cập nhật 1: tác giả bài báo — Gene Weingarten — có phần followup với bình luận của các bạn đọc về bài này. Hai mươi năm trước, Bruce Springsteen “làm thí nghiệm” tương tự ở Copenhagan (xem video).
Cập nhật 2: à quên, đọc xong bài báo tôi liên tưởng ngay đến 2 bài hát tôi rất thích: Vienna của gã piano và Feeling groovy của Paul Simon.

Đọc phần followup trên WP có người nhắc đến Vedran Smailovic:
Hoàn toàn đồng ý với bác Hưng. Bài viết rất xuất sắc. Lâu lắm rồi mới đọc được một bài hay và sâu sắc như vậy. Có khá nhiều chi tiết rất đáng để ta nghiền ngẫm và suy nghĩ.
Tôi đang đọc phần followup. Có độc giả cho biết ở Bỉ cũng có một thí nghiệm tương tự và thất bại còn thê thảm hơn. Tôi chợt nghĩ, thế còn ở VN? Dân VN mặc dù không có nhiều người rành về nhạc cổ điển nhưng tôi chắc sẽ có cả một đám đông hiếu kỳ bu lại để xem (không phải để nghe hay thưởng thức). Bác thử đề nghị báo Tuổi Trẻ làm thí nghiệm thử xem :).