Sự phát triển và sa sút của R&D ở các tập đoàn
Ngô Quang Hưng | 29 tháng 03, 2007 | 
Bản để in
Một bài viết rất hay của tờ Economist nói về sự phát triển và suy tàn của cấu trúc tài trợ cho nghiên cứu và phát triển (R&D) khoa học và công nghệ Mỹ từ sau thế chiến.
Đại khái, mô hình “tách biệt nghiên cứu khoa học cơ bản và phát triển ứng dụng công nghệ” là do Vannevar Bush, cố vấn khoa học của tổng thống Franklin Roosevelt, đề nghị trong báo cáo năm 1945:
Under Bush’s plan, universities researched basic science and then industry developed these findings to the point where they could get to market. The idea of R&D as two distinct activities was born. Firms soon organised themselves along similar lines, keeping white-coated scientists safely apart from scruffy engineers.
Mô hình này đã cực kỳ thành công trong vòng 50, 60 năm qua
This approach was a stunning success. AT&T’s Bell Labs (pictured above) earned six Nobel prizes for inventions such as the laser and the transistor. IBM picked up three, two from its Zurich Research Laboratory alone. And Xerox’s Palo Alto Research Centre (PARC) devised the personal computer’s distinctive elements, including the mouse, the graphical user interface and the Ethernet protocol for computer networking (although it was criticised for failing to commercialise such leaps forward).
Thời gian gần đây, cấu trúc tài trợ của NSF, DARPA cho nghiên cứu khoa học cơ bản đã bị “lên án” mạnh mẽ bởi các nhà khoc học trong giới academics là không có tầm nhìn xa. Các công ty, dưới sức ép của kinh tế thị trường càng lúc càng rời xa nghiên cứu cơ bản mà tập trung vào nghiên cứu ứng dụng, hoặc ít nhất luôn luôn dùng thị trường làm thước đo tối hậu cho các phát kiến mới.
Now the big corporate laboratories are either gone or a shadow of what they were. Companies tinker with today’s products rather than pay researchers to think big thoughts. More often than not, firms hungry for innovation look to mergers and acquisitions with their peers, partnerships with universities and takeovers of venture-capital-backed start-ups. The traditional separation of research and development enshrined by Bush in 1945 is rapidly disappearing, especially in the information-technology industry.
Chuyện này không nhất thiết là tồi tệ nếu một số câu hỏi lớn của khoa học tính toán đã được trả lời tương đối thỏa đáng và rất cần nghiên cứu ứng dụng để thương mại hóa. Bài báo của Economist đưa ra lập luận này:
One reason for the shift towards more commercially minded research in technology companies is that the nature of IT has changed so much. In Bush’s time the science that went into computing was itself closer to basic research. By contrast, many of the big scientific questions in computing have been answered—at least well enough for companies to find that innovation emerges from new ways of arranging today’s technologies rather than inventing new ones. Dell’s innovation was a business model that used extreme supply-chain efficiency to create bespoke computers. Likewise, Apple’s iPod is a new interface atop standard industry parts.
Trong thời khoảng ngắn hạn (5-10 năm đổ lại) thì lập luận này có chỗ đứng, nhưng nó chắc chắn sẽ đổ khi các ứng dụng của nghiên cứu cơ bản từ hồi thập niên 60 trở nên bão hòa. Vì dụ, cấu hình hiện tại của Internet có quá nhiều khiếm khuyết, cần nghiên cứu cơ bản để thiết kế lại. Tôi cũng hoàn toàn không đồng ý là “many of the big scientific questions in computing have been answered”, mặc dù tôi đồng ý [trong vài năm tới] với câu thứ hai thòng theo “at least well enough for companies to find that innovation emerges from new ways of arranging today’s technologies rather than inventing new ones”.
Tôi thật sự tiếc về sự ra đi của Bell Labs nguyên thủy. Cơ man nào là nghiên cứu cơ bản thay đổi toàn bộ thế giới đã hình thành từ đó. Đến hiện nay tôi vẫn thường xuyên đọc các bài báo từ “đời tám hoánh” của Bell Labs nguyên thủy.
Thật cũng khó có thể trách gì các tập đoàn bởi trước hết họ cần tồn tại và tối đa hóa lợi nhuận, nhất là trong hoàn cảnh đã lên sàn như hiện nay, để thỏa mãn áp lực từ nhà đầu tư. Mặc dù cách làm như IBM chuyển từ một *innovator* (bán sản phẩm) sang *consultant* (bán nước bọt) thật đáng xấu hổ đối với dân làm kỹ thuật, nhưng nó giúp IBM sống, và tất nhiên sống trong background. Ngày nay chắc không ai còn sợ IBM, và chắc cũng có ít công ty nào xác định IBM là đối thủ chiến lược nữa. Nhưng dù sao, sản phẩm và dịch vụ của IBM cũng len lỏi vào khắp mọi ngõ ngách của đời sống.
Còn về Internet tôi nghĩ thật khó mà có thể thiết kế lại bởi nó vận động theo một quy luật gần như không có trước đó. Chẳng ai cho TCP/IP là mô hình tốt, nhưng thế cũng là cái may, vì nếu không hiện Internet có thể vẫn ở trong labs! Tương tự, khó mà nói YouTube là gì về mặt kỹ thuật so với Google Video, nhưng nó giúp thay đổi cơ bản về cách chúng ta nhìn nhận về multitmedia sharing. Đôi khi thay đổi “lối sống” và “tư duy” số đông quan trọng hơn là giải pháp kỹ thuật hoàn hảo.
Tôi thì không nghĩ việc đánh giá một cách làm nào đó bằng ngôn ngữ đại loại như “thiết tầm nhìn” và “thiển cận” là hợp lý. Nếu đánh giá vào sự ảnh hưởng đến nền văn minh nhân loại, chưa biết “toa lét”, “mì tôm”, “karaoke” hay “thuyết tương đối” cái nào hơn cái nào. Mọi thứ đều phát sinh trong một hoàn cảnh nào đó, thỏa mãn một nhu cầu gì đó. Theo cách lý thuật con cà con kê như vậy, thì chưa chắc mô hình ĐH và các research labs như hiện nay sẽ còn phù hợp lâu dài, bởi thực sự nó cũng mới chỉ tồn tại độ gần 1 thế kỷ nếu tính từ thời các ĐH của Đức, và vài thế kỷ nếu tính từ thời bác Galileo, quá ít so với lịch sử nhân loại. Chỉ có điều có lẽ còn đúng là luôn có sự phân bố thành nhóm các nhà nghiên cứu đi đầu, số đông hưởng lợi từ đó, và rất nhiều bác chẳng chịu làm gì cả. Có điều hàm phân bố này méo hay tròn, long-tailed hay shor-tailed thì sẽ biến đổi theo thời gian.
Vài câu dông dài trong lúc cà-phê cà pháo, mong các bác thông cảm.
“Ngày nay chắc không ai còn sợ IBM, và chắc cũng có ít công ty nào xác định IBM là đối thủ chiến lược nữa.”
Em không biết chỗ khác thế nào, chứ mấy cái projects em đang tham gia làm mà có IBM làm đối thủ thì hội em sợ cực, thật đấy.
Tôi không hiểu ý bác.
Vận động của Internet không theo qui luật trước đó thì đúng rồi, nhưng điều đó thì có liên quan gì đến “khó thiết kế lại”? Ví dụ: rất dễ thiết kế một transport/network protocol stack với nguyên tắc khác hẳn TCP/IP mà “vận động” của Internet vẫn không thay đổi gì. Vấn đề của Internet hiện nay sâu sắc hơn các giới hạn của TCP/IP rất nhiều. Tôi nghĩ bác lẫn lộn giữa các cấu trúc xã hội mà Internet kết nối và cấu trúc kỹ thuật của nó. Hai không gian này tương đối độc lập với nhau, phần ứng dụng xã hội inspire phần thiết kế kỹ thuật, nhưng không giới hạn nó.
Hiện nay NSF đang xúc tiến một vài initiatives về Internet thế hệ mới (mà tôi đã đề cập trên blog này vài lần). Tôi chắc chắn rằng trong vòng 10-15 năm tới chúng ta sẽ bắt đầu chứng kiến các core ideas và initial testbeds của Internet thế hệ mới.
Các bác có biết Bell Labs bây giờ làm gì chăng ? Nghe nói họ thu hẹp qui mô khá nhiều, nhưng bỏ luôn nghiên cứu cơ bản thì buồn quá nhỉ. Hôm trước em có mua được quyển sách cũ của Bell Labs library, lúc đó tưởng ai lại dám chôm cả sách từ cái lab nổi tiếng này bán trên ebay, giờ thì chắc không phải, họ không nghiên cứu cơ bản nữa thì mấy quyển sách dạng đó bị thanh lý cũng là điều dễ hiểu.
Điều này lại nhớ lời các thầy bên bộ môn Sáng tạo khoa học: Có một nghịch lý trong sáng tạo là mức sáng tạo càng cao thì đem lại lợi nhuận càng thấp, vì vậy mà đến 90% là sáng tạo mức thấp, chỉ đến khi nhu cầu cấp bách, không thể né tránh thì người ta mới chịu đầu tư vào mức cao. Có lẽ như lời anh Hưng nói, đợi đến khi dùng hết cái vốn hiện nay thi chúng ta lại thấy một cái Bell Labs hoành tráng như ngày nào.
-Ý bác Nguyên nói về một số dự án cấp Bộ ở VN? Cái đó thì là nghề của IBM VN rồi.
-Tôi đồng ý với bác Hưng về việc “dễ” tạo ra một protocol stack mới trong labs (và tôi cũng đã thấy một vài stacks khác nhau được đề xuất), nhưng việc dùng nó và được triển khai trên thực tế thì “hơi khó”. Ý tôi là vậy chứ không cố ý nhầm lẫn giữa hai vấn đề kỹ thuật và cấu trúc xã hội của Internet đâu. Rào cản lớn nhất có lẽ là chi phí để thay đổi và update toàn bộ các router/switch rồi chi phí đào tạo lại nhân lực vận hành mạng nữa. Tôi cũng được đọc khá nhiều về các dự án và dự báo về Internet thế hệ mới, chẳng hạn NGN/NGI hay đại loại như vậy (chẳng là tôi cũng có tham gia làm thầy bói cho một vài dự báo và định hướng công nghệ ở VN), nhưng các dự báo đấy thường là của các … tác giả và nhà phát triển thiết bị, nên họ lạc quan lắm. Ngày trước ai cũng nghĩ các công nghệ truyền dẫn như ISDN là xịn lắm rồi, nhưng rồi tại tòi ra xDSL vì nó rẻ (đã lỡ rải dây cáp đồng rồi, đào lên thì phí). Rồi các anh hùng một thời như ATM, wireless ATM, vv đều đã được dự báo cực kỳ khả quan nhưng rút cục người ta lại hạnh phúc với kiến trúc IP tiện lợi hơn. Ngày nay nhà nhà thi nhau rải cáp quang, nhưng chưa biết chừng rồi người ta lại thích truyền tín hiệu qua .. dây điện cho tiện, khỏi đào thêm đường.
“Ý bác Nguyên nói về một số dự án cấp Bộ ở VN? Cái đó thì là nghề của IBM VN rồi”
Dạ thưa bác không ạ, ý em không phải nói dự án cấp Bộ VN mà em nói “dự án cấp Bộ” ở Mĩ ạ. Em đang làm 2 cái, 1 cái thì IBM research là đối thủ trực tiếp làm bọn em run như cầy sấy. Cái kia thì IBM làm team leader, nhưng hội này cũng chỉ nhăm nhăm đàn áp bọn em :-)).