Câu chuyện sau đây, biết qua In Theory và một bản tin ở Nature, rất khôi hài và rất … quen thuộc. Xem bài ở In Theory và Nature để biết thêm chi tiết.
Số là nền khoa học Ý bị chảy máu chất xám, tiếng Ý gọi là fuga dei cervelli. Người giỏi đi nước ngoài làm nhiều, còn các khoa học gia nước ngoài thì lại ít đến Ý làm. Thế là người ta nghĩ ra một kế hoạch. Bắt đầu từ năm 2001, có một quỹ của nhà nước Ý nhằm thu hút chất xám về nước làm việc bằng cách tạo một số visiting positions ở các đại học Ý, mỗi position có thời khoảng 3 năm. Người ta hy vọng rằng nếu ai đó làm việc 3 năm ở Ý thì họ sẽ “bắt rễ” và không đi nước khác làm nữa.
Kế hoạch này nghe rất có lý, cho đến khi ông … quan liêu ghé thăm.
1. Vài năm sau 2001, các đại học Ý bị thiếu hụt tài chính nghiêm trọng do chính phủ kế hoạch kém, thế là hầu như không có đại học nào có tài nguyên để nhận giáo sư mới. À ha! Chất xám chảy về, làm 3 năm, xong rồi bây giớ không có việc.
2. Thế là chính phủ Ý lại nhảy vào làm người hùng cứu Mỹ nhân. Thêm một quỹ nữa được thành lập để tạo các ghế giáo sư cho các “chất xám chảy ngược”. Vấn đề là, các ông quan ở cơ quan gọi là National Council of Universities chỉ cho người ta cái chức bằng hoặc thấp hơn chức ở nước ngoài, trước khi người ta quay trở về Ý làm việc! Nghĩa là bất kể bạn đã có những thành tựu nào khi quay lại Ý làm việc, nếu trước đó bạn chỉ là post-doc thì bây giờ bạn … hừm hừm hưm.
3. Hai vấn đề trên chỉ là chuyện vặt. Có một anh chàng tên là Aldo Colleoni đã nhận được một chức giáo sư có tenure ở đại học Macerata dùng tiền của cái quỹ trên, dù anh ta chưa bao giờ làm việc ở nước ngoài. Anh ta nhận được chức giáo sư vì trước đó anh ấy có vị trí giáo sư ở trường đại học Zokhiomj ở thành phố Ulaanbaatar nước Mông Cổ.
Vấn đề là trên đời này không có cái trường đại học như thế.
Số là Aldo có làm tư vấn gì đó cho chính phủ Mông Cổ, và nhờ đó … chạy được cái giấy chứng nhận giáo sư ở trường đại học Không Tồn Tại.