Quả đấm của Jack Stall
Ngô Quang Hưng | 21 tháng 12, 2006 | 
Bản để in
Mấy tuần qua có vụ cô hoa hậu Mỹ đi chơi uống bia rượu gì đó, xém nữa thì bị tước danh hiệu hoa hậu và các phần thưởng đi đôi với nó. Trong buổi họp báo vài hôm trước, Donald Trump cho rằng cô ấy xứng đáng được cho cơ hội thứ hai, rằng cô ấy là dân tỉnh lẻ Kentuky không quen với các cám dỗ của New York. Cô ấy sẽ học được bài học để đời, và vì thế sẽ là một hoa hậu tốt hơn nữa.
Một trong những bộ phim gần đây tôi cực thích là phim History of Violence. Trong phim, Jack Stall là con trai của Tom Stall. Jack bị một thằng bạn trong trường phổ thông ăn hiếp rất nhiều lần. Một hôm Jack nổi điên đánh thằng này máu me đầm đìa. Khi Tom mắng Jack là đã dùng bạo lực, Jack nói “đánh nó là cách tốt nhất mà người ta có thể đối xử với nó”. Jack hàm ý rằng từ đây trở đi, thằng bạn này sẽ học được bài học để đời, biết vị trí của mình, không ăn hiếp người khác nữa.
Trong hai câu chuyện này, cái “bài học để đời” được “dạy” theo hai cách khác nhau. Cách 1 là cho người ta một cơ hội thứ hai. Cách 2 là không cho nó cơ hội thứ hai, óanh luôn. Cả hai bài học đều hợp lý trong các câu chuyện trên. Nhưng làm sao ta biết khi nào thì nên cho bài học nào?
Khi đi dạy, thỉnh thoảng tôi gặp hoàn cảnh như sau (bao gồm chính học kỳ vừa qua). Một sinh viên X nào đó học kém, xứng đáng được điểm D chẳng hạn. Sau khi tôi cho điểm D, sinh viên này lên năn nỉ sống chết để xin nâng lên điểm C, vì điểm D sẽ làm cho anh ta bị đuổi học, toàn bộ tương lai trước mắt bị đóng cửa vì lớp của tôi.
Thế tôi có nên cho X cơ hội thứ hai không? Tại sao tôi lại tự cho mình cái quyền quyết định này được?
Có những khó khăn sau đây:
- Nếu tôi “curve” lại điểm của X thì tôi sẽ phải curve lại điểm của toàn lớp để cho công bằng. Cứ giả sử tôi làm được điều này.
- Nâng điểm cho X thì không khó khăn gì, nhưng như thế có công bằng với các sinh viên khác đã từng lấy lớp tôi trong mấy năm trước, bị điểm xấu nhưng không xin xỏ?
- Nếu ai cũng nâng điểm thì chẳng hóa ra điểm số trở thành vô nghĩa vì nó không đánh giá đúng thực lực sinh viên. Điều này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng giáo dục của khoa, của trường, và hình ảnh mà các công ty nhìn vào sinh viên của trường. Ví dụ: chẳng lẽ một thằng dốt như thế mà cũng tốt nghiệp được từ trường này ra? Như vậy chẳng hóa ra trường này vớ vẩn?
- Quan trọng hơn hết. X là một thành viên trưởng thành của xã hội. Anh ta phải tập chịu trách nhiệm về khả năng và cố gắng học tập của mình. Khi tốt nghiệp (hay bị đuổi) ra đi làm thì người ta sẽ đối xử theo kiểu thị trường với X. Ngoại trừ giáo dục chuyên môn, nhà trường cũng phải có trách nhiệm giáo dục cho X thấy giá trị của sự công bằng, ai cũng phải gánh chịu hậu quả của các chọn lựa của mình.
Vậy đối với X tôi sẽ làm Donald Trump hay là Jack Stall?
Quả đấm của Jack Stall tặng cho X sẽ không chỉ máu me đầm đìa, vì X còn là sinh viên nước ngoài. Toàn bộ hy vọng mà X và cha mẹ đặt vào chuyến du học này của X có thể sẽ tan thành mấy khói. Liệu X có còn tự vực mình dậy được không?
Quả đấm của Jack Stall chỉ thật sự có hiệu quả như một công cụ giáo dục nếu như đối phương rất đau nhưng vẫn đứng dậy được. Sau rốt, môi trường giáo dục không chỉ có nhiệm vụ truyền tải tầm quan trọng của sự công bằng, mà còn phải là môi trường truyền tải tính nhân văn và vị tha.
Nếu vì muốn dạy sự công bằng cho con cái mà cha mẹ anh chị em không bào giờ cho thân nhân lỡ vấp ngã cơ hội thứ hai thì đó không phải là giáo dục con cái trong gia đình mà là quản trị trại lính hay trại giam.
Trường đại học sẽ phải giống một gia đình hơn là một trại lính, trại giam.
Vì thế tôi sẽ làm Donald Trump với X.
Vấn đề anh Hưng nêu ra quả thật rất khó xử. Tôi cũng đã từng trăn trở nhiều về vấn đề này dù tôi không phải là người trong ngành sư phạm. Nếu chỉ xét riêng trong lĩnh vực giáo dục, giải pháp cho vấn đề này theo tôi là phải theo dõi kĩ tình hình học tập của sinh viên. Kết quả học tập của sinh viên không chỉ là điểm số của final exam, mà còn có mid-term exam và điểm của các assignment. Nếu theo dõi kĩ các điểm số này, ta có thể biết được là một sinh viên nào đó có thật sự học tốt môn này hay không và từ đó có kế hoạch điều chỉnh thích hợp. Đây là phương pháp mà một giáo sư ở trường đại học của tôi đã áp dụng. Ngay sau kì thi mid-term, các sinh viên có điểm số không tốt sẽ được máy tính lọc ra và sẽ nhận được một email hẹn gặp với giáo sư. Trong cuộc gặp đó, anh phải giải thích tại sao anh không làm tốt bài thi giữa kì, vì không hiểu bài, vì sức khỏe không tốt hay là vì một nguyên nhân nào khác v.v… Trong trường hợp của sinh viên X, nếu điểm số cuối cùng thấp nhưng nhìn lại suốt quá trình học tập, nếu anh ta làm assignment tốt hoặc mid-term exam tốt thì cũng có thể châm chước cho qua được. Tiếc là ở Việt Nam, khó có thể áp dụng phương pháp này được vì phần lớn các môn học chỉ có một kì thi học kì để đánh giá kết quả học tập.
Tôi rất tán đồng cách suy nghĩ của anh Hưng. Trong cuộc sống, mỗi cá nhân chúng ta đều có tác động hỗ tương với nhau. Mỗi hành vi, quyết định của chúng ta, dù là lớn hay nhỏ, đều có ảnh hưởng đến các cá nhân khác cũng như đối với cộng đồng. Tầm ảnh hưởng của một cá nhân càng lớn thì suy nghĩ và hành động càng phải thật cẩn trọng.
Chào bạn Neo: Điểm số của lớp tôi bao giờ cũng được lũy tính với ít nhất 4 homework assignments, 1 midterm và 1 final. Giữa học kỳ tôi cũng đã nói chuyện với X vì anh ta làm 2 homeworks đầu tiên và midterm rất kém. Anh ta vẫ cố gắng theo đuổi thay vì drop lớp.