Giảng dạy và nghiên cứu

Bài “mải giảng dạy quên nghiên cứu” ở báo Người Lao Động đặt cái tựa bài mang tính trách móc, tôi thấy như vậy là không công bằng cho những người “chạy sô” kiếm tiền. Có luật nào cấm họ chạy sô không?

Trong bài có các đoạn như sau:

Gần đây, trong giới giảng viên dạy chuyên ngành kinh tế ngoại thương kháo nhau về một TS đạt kỷ lục giờ giảng với trên 1.000 tiết/năm và còn thỉnh giảng ở nhiều trường khác. Thù lao mỗi tiết dạy ở các trường ĐH ngoài công lập khoảng 50.000 đồng/tiết nên thu nhập của giảng viên này tổng cộng lên tới 40 triệu đồng/tháng.
…
Ngoài thỉnh giảng, các giảng viên khoa cơ bản còn bị hút vào luyện thi ĐH. Giới toán học TPHCM thường nhắc đến một TS toán học, từng được giải thưởng quốc tế, với sự tiếc nuối. Bởi vì, thời gian qua vị TS này chưa có một bài báo khoa học nào đăng tải trên tạp chí quốc tế nhưng lại xuất sắc trong vai trò “trùm” luyện thi ĐH. Mỗi ngày dạy 16 tiết, suốt từ 7 giờ đến 21 giờ là bình thường đối với TS này.

Hãy nói về giảng dạy trước. Nếu muốn trách những “chuyên gia chạy sô”, tôi nghĩ rằng có ba luận điểm chính:

• Họ dùng thời gian được thuê giảng của trường/lớp này để chạy sô ở chỗ khác. Nếu thế thì vấn đề nằm ở chỗ cơ quan họ làm việc không có phương thức nào kiểm tra thời gian làm việc.
• Họ có trách nhiệm phải làm nghiên cứu, nhưng bỏ thời gian này đi chạy sô. Một lần nữa, đây là lỗi của cơ quan. Nếu họ không làm đúng trách nhiệm hoặc lạm dụng thời gian công làm chuyện tư thì cơ quan có quyền đuổi việc, hay giảm lương, hay kỷ luật gì đó.
• Họ chạy sô nghĩa là đã không đảm bảo chất lượng cho từng lớp họ tham gia giảng dạy, không làm đúng lương tâm nhà giáo, vô trách nhiệm. Đánh giá lương tâm nhà giáo thì khó làm một cách khách quan được, cho nên ta không xét luận điểm này. Đây là lỗi của nơi thuê họ chạy sô. Những nơi này phải có phương pháp nào đó kiểm tra và đảm bảo chất lượng các chuyên gia này. Nếu chất lượng kém thì đi thuê người khác, tại sao lại cứ phải thuê chính người đã giảng cả nghìn tiết một năm? Trong thời buổi kinh tế thị trường, người dạy cả nghìn tiết một năm chắc hẳn phải có cái gì đó hơn các chọn lựa khác nên các trường mới thuê họ nhiều như thế. (Cho dù cái “hơn” đó là hơn phù phiếm như “hơn một mảnh bằng” chẳng hạn.)

Cả ba luận điểm này đều không ổn vì chính cơ chế quản lý chất lượng ở các nơi thỉnh giảng họ.

Do sự khan hiếm tài nguyên (ở đây là thiếu người có trình độ tương đương với các chuyên gia chạy sô), tài nguyên hơi kém chất lượng cũng vẫn mắc tiền. Khi thiếu gạo thì gạo trộn bo bo cũng đắt như thường.

Nhân nói về thời gian giảng dạy, ở đây mỗi năm 2 học kỳ tôi dạy 3 lớp (trong đó 1 lớp là seminar). Một năm 30 tuần mỗi tuần 4 tiết rưỡi (mỗi tiết 50 phút), vị chi là 135 tiết một năm. Tôi dành rất nhiều thời gian chuẩn bị cho các lớp tôi dạy. May mà hoàn toàn không phải chấm bài do đã có các sinh viên trợ giảng chấm. Nếu mỗi học kỳ thật sự dạy 2 lớp (mà không phải seminar), nghĩa là 180 tiết một năm, thì có thể nói không ngoa là tôi không còn thời gian nghiên cứu nữa nếu muốn giữ chất lượng giảng dạy như cũ.

Dĩ nhiên, bản chất của KHMT khác với nhiều ngành khác. KHMT thay đổi hàng ngày hàng giờ. Tôi đã dạy một số lớp lặp đi lặp lại, nhưng chưa bao giờ có nội dung giống nhau. Có thể lớp năm nay có phần giống năm ngoái, nhưng phần giống tối đa là một nửa. Đây cũng là cách mà tôi chọn thiết kế chương trình để giữ cho bản thân thích thú khi dạy. Tôi cực chán nhai đi nhai lại những thứ tôi biết rồi. Khi dạy một lớp nào đó, ít nhất bản thân tôi phải học được nhiều cái mới thì mới có hứng dạy.

Cho nên, tôi không thể tưởng tượng được làm thế nào mà ai đó có thể dạy 500 tiết mỗi năm hay 1000 tiết mỗi năm. Bái phục bái phục! Thời gian đâu ra để trả lới câu hỏi của học trò. Chắc họ không có office hours!

Thế còn vấn đề nghiên cứu thì sao? Bài báo trên trách các chuyên gia chạy sô không nghiên cứu mà chỉ lo làm thợ dạy. Một lần nữa, đây là bài toán kinh tế cơ bản. Nếu thay “chạy sô” bằng nghiên cứu thì họ có được gì không (tiếng tăm, tiền bạc)? Ta có cơ chế tạo incentives cho họ làm nghiên cứu không? (Giả sử họ có khả năng nghiên cứu. Nếu không có khả năng thì câu hỏi này vô nghĩa.)

Ở Mỹ thì các professors chính thống (tenured hoặc tenure-track) đều phải làm nghiên cứu. Khi còn là assistant professor thì không nghiên cứu tốt là … mất việc. Không có incentive nào mạnh hơn được nữa. Một incentive khác là có funding nghiên cứu thì có thêm lương hè, có tiền đi hội nghị (và đi chơi), có tiền mua sách vở máy móc. Một số trường còn có “lại quả” cho nhũng người có nhiều funding bằng cách giảm tổng số lớp dạy (từ 3 xuống còn 1 hoặc 0 mỗi năm), bằng cách tăng lương liên tục, …

Một điểm nữa có lẽ cũng đáng chú ý là một năm tôi dạy ít nhất hai lớp liên quan trực tiếp đến nghiên cứu của mình. Do đó giảng dạy và nghiên cứu bổ túc cho nhau, không phải là rào cản của nhau.

Một điểm thú vị mà có lẽ ít người chú ý là chúng tôi thường … tự trả phần lớn lương cho chính mình, trường thật ra tốn khá ít tiền trả lương. Tại sao vậy? Vì mỗi cái grant chúng tôi xin được thì trường lấy từ 30 đến 50 phần trăm. Khi giảng dạy chúng tôi đã tạo ra được một revenue nhất định, cộng với research grants thành ra tiền bạc mà mỗi cá nhân mang lại cho trường không phải ít.

Tóm lại, khi quan sát thấy hiện tượng nhiều chuyên gia chạy sô, ta phải rà soát lại cơ chế tạo incentives cho các cá nhân này thay vì trách họ đã chạy theo đồng tiền hoặc thiếu lương tâm nghề nghiệp. Dù trách móc có thể đúng, nó chẳng mang lại giải pháp hiệu quả nào cả, nhất là khi họ không làm trái pháp luật.