David Ricardo là một trong những người khổng lồ của kinh tế cổ điển. Trong quyển sách kinh điển Principles of Political Economy and Taxation ông xây dựng nền tảng lý thuyết cho khái niệm lợi thế so sánh (Comparative Advantage).
Một cách rất sơ lược, ta có thể minh họa khái niệm này bằng ví dụ sau đây. Cho dù Mỹ làm được cả máy tính lẫn trồng lúa giá rẻ hơn và hiệu suất cao hơn Việt Nam, nhưng Mỹ vẫn nên nhập gạo từ Việt Nam và Việt Nam mua máy tính của Mỹ. Lý do đơn giản là, với tài nguyên nhân/vật lực hữu hạn, Mỹ sẽ kiếm được nhiều tiền hơn nếu tập trung làm máy tính, vì bán máy tính lời hơn bán gạo. Nếu Mỹ bỏ công của sản xuất gạo – dù giá rẻ hơn gạo nhập từ Việt Nam – thì họ sẽ phải tốn nhân vật lực trồng lúa mà đáng lẽ có thể dùng để sản xuất máy tính bán lời hơn và bù vào lỗ lã do nhập lúa.
Trên thế giới có ít nhất một trăm triệu người thông minh hơn Ngô Quang Hưng, và nếu cần, họ có thể làm nghiên cứu về switching networks tốt hơn NQH. Nhưng một trăm triệu người này, do comparative advantage, sẽ tập trung vào các vấn đề mà họ làm tốt nhất, có “lời” nhất cho bản thân họ (cả về tinh thần lẫn vật chất), do đó NQH vẫn thỉnh thoảng viết được vài bài báo về switching networks.
Mỗi chúng ta, muốn thật sự thành công trong nghiên cứu (hay bất kỳ công việc nào khác), thì nên đi tìm cái lợi thế so sánh của mình. Dĩ nhiên phải có cân bằng giữa cái mình thích và cái mình có lợi thế so sánh. Tôi rất muốn chơi Blues và Jazz bằng guitar thùng, nhưng để cho Eric Clapton chơi (kiếm tiền) thì tốt hơn cho cả tôi lẫn Eric Clapton. May mà trong nghiên cứu khoa học, nếu ta thật sự đam mê cái gì thì thường là ta có lợi thế so sánh về cái đó.
Cũng theo ý này, không nên chạy theo phong trào, thấy người ta bảo có cái gì mới hay hay là nhảy vào nghiên cứu cái đó. Thứ nhất, chạy theo phong trào có nghĩa là ta không có ý tưởng gì original, theo đóm ăn tàn. Thứ hai, chạy đuổi theo mấy gã to đầu thì đuổi bao giờ cho kịp? Dĩ nhiên, nếu ta có một expertise nào đó có thể dùng để ứng dụng và giải quyết các vấn đề của phong trào mới, thì ta lại có lợi thế so sánh, dù là với các gã to đầu.
Ta sẽ có lợi thế so sánh nếu ta nắm cực vững một (số) kỹ thuật giải quyết vấn đề nào đó. Mỗi khi gặp vấn đề mới, ta thử dùng cái ta biết tốt nhất để giải quyết nó. Chẳng chóng thì chày, sẽ có một ngày kỹ thuật và vấn đề ăn khớp với nhau. Bingo! (Cái mẹo làm nghiên cứu này rất hay được Richard Feynman chỉ cho sinh viên. Suy nghĩ rốt ráo ra, Feynman và Ricardo có ý tưởng giao nhau.)
Nói đi thì cũng phải nói lại. Nếu ta cực đoan hóa “chiến lược” trên thì có khả năng sẽ nghiên cứu một đề tài không ai thèm làm (vì nó vô dụng, xa rời dòng chảy chính của tri thức nhân loại chẳng hạn).
4 Comments
I am still not sure what my strength is, but I know for sure why I shouldn’t write a VNese blog in Computer Science
I suppose that’s a compliment. Thanks!
Xin lỗi là bác Hưng dẫn ra lợi thế tương đối nhưng lại kết cục nhầm lẫn với lợi thế tuyệt đối. Lý thuyết chung về lợi thế tương đối là nếu tỷ số năng suất của đối tượng A làm việc X chia cho làm việc Y cao hơn cùng tỷ số này của đối tượng B thì A nên làm A còn B nên làm Y trong trường hợp có trao đổi thương mại.
Ví dụ của bác Hưng về lúa và làm máy tính đúng vì tỷ số năng suất máy tính/lúa của Mỹ cao hơn cùng tỷ số này của Việt Nam. Tuy nhiên đến đoạn chơi ghitar thì có thể có vấn đề. Nếu Eric Clapton làm nghiên cứu cùng lĩnh vực chỉ bằng 1/2 việc chơi ghitar (theo logic của bác Hưng thì nên chơi ghitar) nhưng bác Hưng thì nghiên cứu chỉ bằng 1/3 chơi ghitar, thì chúng ta sẽ phải cho Eric đi nghiên cứu còn bó tay nghe bác Hưng chơi ghitar vậy. Chuyện này là đúng chẳng cần biết Eric làm nghiên cứu tốt hơn hay tệ hơn bác Hưng cả, cũng chẳng liên quan đến việc Eric làm nghiên cứu giỏi hơn hay tệ hơn chuyện chơi ghitar nữa.
Nói cách khác, thuyết lợi thế tương đối nêu ra ngay cả khi việc tôi làm tốt nhất tôi vẫn có khi không nên làm.
Vấn đề cơ bản của lý thuyết lợi thế so sánh và phải… so sánh trong khi hầu như đoạn thứ 2 trở đi cuối thì bác Hưng chuyển qua ý tuyệt đối. Nếu như vậy thì nên sửa tên bài thành lợi thế tuyệt đối thôi.
Tiến.
Cảm ơn bác Tiến đã góp ý.
Đúng là mấy ví dụ tôi đưa ra hơi bị nông và dễ gây hiểu lầm sang lợi thế tuyệt đối. May có bác giải thích rồi tôi không cần phải sửa lại bài viết nữa.
Ý chính đáng lẽ có thể viết là: “nếu ta biết tận dụng cái mình mạnh nhất, thì nhiều khả năng là sẽ tận dụng được cả lợi thế tương đối lẫn lợi thế tuyệt đối trong nghiên cứu.” Tôi muốn nhắc đến lợi thế tương đối vì, so với các gã to đầu tôi thật sự không có lợi thế tuyệt đối. (Dĩ nhiên, sau khi “luyện công” một thời gian thì ta có thể chuyển lợi thế tương đối thành lợi thế tuyệt đối.)