Làm khó nhau

Tôi vốn là big fan của Vàng Anh và các tản văn thứ sáu của chị. Chị rất dí dỏm, cay nhưng không nghiệt. Ví dụ:

• Nhân trường hợp chị thỏ bông
• Tôi muốn đời tôi màu gì?
• Lên đường đi các bác
• Gửi ông X, người ghét Karaoke
• Cụ Rùa thuộc biên chế bộ nào?
• Không sợ nghèo, chỉ sợ …
• Không có chồng thì đừng có làm giầu
• vân vân

Trong tản văn Tôi nghi ngờ ông Heghen có đoạn

“Trong khi cố gắng tác động ra ngoài và biểu hiện cái bên ngoài nghệ thuật nhằm mục đích gây tác động ra ngoài, và nét chung nhất là cố gắng gây ấn tượng. Nghệ thuật có thể đạt được những hiệu quả này nếu như nó xử dụng yếu tố xấu xí, gò ép, đồ sộ… để gây nên những tương phản nhất định…”

Hoặc:

“Ðối lập lại thiên nhiên bên ngoài là nội cảm có tính chủ thể, tâm hồn con người nhờ đó và qua đó yếu tố tuyệt đối biểu hiện sự có mặt của mình.”

Và đến cả câu đơn, đưa đẩy thôi, cũng khó hiểu nốt:

“ …, chúng tôi trình bày chi tiết hơn sự phân chia của phần thứ ba này phần chính của tác phẩm.”

Nếu bạn hiểu được ba câu này, tôi sẽ không nghi ngờ ông Heghen nữa, mà chuyển sang nghi ngờ tôi.

Chị kết luận

Và Triết thì phải khó (không thế sao vẫn có nhiều người lấy việc hiểu được nó làm tiêu chuẩn hơn thua nhau?). Thành ra tôi phải xem lại, xem ngoài cái khó về mặt tư tưởng, sách Triết (dịch) có bắt buộc phải khó (thêm) về mặt ngữ pháp không.

Tình trạng này không phải là độc quyền của sách Triết made-in-Vietnam. Quyển Intellectual Impostures chỉ ra đầy các loại ví dụ kiểu Sấm Hegel như Vàng Anh đã nêu. Bạn thử đọc các câu này:

We can clearly see that there is no bi-univocal correspondence between linear signifying links or archi-writing, depending on the author, and this multireferential, multi-dimensional machinic catalysis. The symmetry of scale, the transversality, the pathic non-discursive character of their expansion: all these dimensions remove us from the logic of the excluded middle and reinforce us in our dismissal of the ontological binarism we criticised previously.
…
In the first place, singularities-events correspond to heterogeneous series which are organized into a system which is neither stable nor unstable, but rather ‘metastable’, endowed with a potential energy wherein the differences between series are distributed… In the second place, singularities possess a process of auto-unification, always mobile and displaced to the extent that a paradoxical element traverses the series and makes them resonate, enveloping the corresponding singular points in a single aleatory point and all the emissions, all dice throws, in a single cast.
…

Xem thêm, ví dụ, reviews của Richard Dawkins.

Tình trạng “hoa môi múa mỏ” kiểu này cũng không phải độc quyền của Triết học. Quyển sách kinh điển và rất khôi hài Mathematics made difficult của Carl Linderholm cũng đầy các ví dụ làm cho toán học khó hơn cần thiết bởi cách lạm dụng ký hiệu, cùng các “abstract nonsense”. Ví dụ:

If is the set of functions with the property that

then there exists a bijection such that if then

Here, is the prime numbers and .

Theo kinh nghiệm của tôi, nhiều sinh viên KHMT không biết viết một chứng minh cho ra hồn. Đọc các chứng minh của sinh viên lớp algorithms/complexity đôi khi rất sốt ruột. Làm referee cho các non-theory conference/journal đôi khi cũng vậy, các tác giả viết dông dài và rối rắm cho một khái niệm hay chứng minh cực kỳ đơn giản. Khi cần notations để đơn giản chứng minh thì lại không dùng, khi không cần thì lại làm cho chứng minh (có vẻ) phức tạp hơn đáng kể vì các notations thừa thãi. Don Knuth có một quyển sách về Mathematical writing cho sinh viên KHMT: [pdf], trong đó có nhiều ví dụ và hướng dẫn rất cụ thể – từ writing styles đến writing flow. Rất nên đọc! Nhất là khi bạn đang tập tành viết papers.

Dĩ nhiên, ta cũng có thể làm cho các chương trình trông phức tạp hơn cần thiết.

Tóm lại, đừng làm khó nhau hơn mức cần thiết. Độ sâu của toán học không tỉ lệ thuận với tổng số ký hiệu nó dùng.