Thuế và incentives
Ngô Quang Hưng | 06 tháng 09, 2006 | 
Bản để in
Theo bài của Dubner và Levitt ở NY Times Magazine:
… the study found a tax gap — the difference between taxes owed and taxes actually paid — of $345 billion, or nearly one-fifth
of all taxes collected by the I.R.S. This sum happens to be just a few billion dollars less than the projected federal budget deficit for
2007;
… So why do people really pay their taxes: because it is the right thing to do, or because they fear getting caught if they don’t? It sure seems to be the latter.
… A few years later, however, with Congress clamoring for more tax revenue, Szilagyi’s idea was dug up, rushed forward and put into law for tax year 1986. When the returns started coming in the following April, Szilagyi recalls, he and his bosses were shocked: seven million dependents had suddenly vanished from the tax rolls, some incalculable combination of real pets and phantom children.
Bài học: incentives work wonder! Nói chung, người ta cheat được là cheat. Cơ cấu tổ chức là quan trọng chứ không phải mấy trò hề duy ý chí kiểu “nhân chi sơ tính bản thiện”. Lại nhớ vụ xả rác, recycle, và kế hoạch nhỏ.
Tôi chỉ muốn làm rõ hơn ý “người ta cheat được là cheat” của anh Hưng. Đó là nói chung thôi, chứ không phải ai cũng như vậy. Cái này tùy vào giáo dục và môi trường xung quanh của mỗi người. Có người cheat cũng được, nhưng họ đâu có cheat. Vấn đề là phải có cơ chế phạt cho nghiêm minh: nếu cheat thì sẽ có nguy cơ bị phác giác cao, và cheat mà bị bắt thì phải bị phạt nặng. Chính vì tình trạng dễ dãi mà mới có những vụ lộn xộn thi cử ở Hà Tây, Nghệ An vừa qua (vai trò của cơ chế, hay cơ cấu tổ chức mà anh Hưng nói). Ở bên này, sinh viên cũng tương đối nghiêm túc, thành phần hay cheat thường là dân châu Á (không dám nêu đích danh nước nào
).
Tán thêm xíu: Có phải “nhân chi sơ tính bản thiện” không? Tôi thì nghĩ “nhân chi sơ tính..không có bản cái chi hết”, tất cả đều do hoàn cảnh sống và môi trường quyết định, nói theo Marx là do “lịch sử” của đối tượng quyết định :-).
Tôi nghĩ, hoàn toàn có thể lý luận thuyết phục về mặt sinh học là “nhân chi sơ tính bổn vị kỷ”. Tôi thấy ý tưởng của Kant về morality rất chính xác. Thử tưởng tượng một em bé được bỏ vào rừng từ bé kiểu Tarzan xem các hành vi altruism có thể hình thành được không. Tôi tin là không.
Về vụ “cheat được là cheat”, có thể lấy ví dụ khác: tổng số người chôm CD/DVD ít hơn rất nhiều so với tổng số người download MP3/MPG!
Vấn đề free riders là vấn đề được nghiên cứu khá kỹ trong Economics.