Nếu được làm lại từ đầu
Ngô Quang Hưng | 02 tháng 11, 2005 | 
Bản để in
… thì tôi sẽ học Vật Lý ở đại học, M.S. Toán [học thật nhiều đại số trừu tượng và tổ hợp], và Ph.D. về KHMT. Trong thời gian học đại học về Vật Lý tôi sẽ nghịch ngợm viết chương trình thật nhiều.
KHMT — Vật Lý — Toán học có thể đặt trên một trục, trong đó phía bên phải là phía chặt chẽ và nghiêm túc, phía bên trái quan tâm quá nhiều đến tính khả thi mà thiếu sự chặt chẽ, còn Vật Lý dường như cân bằng được cái đẹp của Toán và tính “đời thường” của thế giới bên ngoài.
Leslie Lamport từng nói:
- Mathematicians tend to be conservative, and many are unwilling to consider that there might be a better way of writing proofs. But, I am told that mathematicians are embarrassed to learn that they published incorrect theorems, so they are motivated to avoid errors. I believe they will like structured proofs if they can be persuaded to try them.
- Computer scientists are more willing to explore unconventional proof styles. Unfortunately, I have found that few of them care whether they have published incorrect results. They often seem glad that an error was not caught by the referees, since that would have meant one fewer publication. I fear that few computer scientists will be motivated to use a proof style that is likely to reveal their mistakes.
Các phát biểu này khá cũ, và không còn đúng theo nghĩa đen nữa; nhưng tinh thần của nó vẫn chính xác. Không dễ tìm một sinh viên máy tính thật sự biết Toán tốt và biết áp dụng Toán học cho KHMT theo cách các nhà Vật Lý làm.
Không phải ngẫu nhiên mà có khá nhiều danh nhân KHMT được đào tạo từ Vật Lý ra: Stephen Wolfram, Tim Berners-Lee, Andrew Yao, … (và dĩ nhiên, cũng có nhiều danh nhân KHMT, Kinh Tế, Tài Chính, … được đào tạo từ Toán ra).
Tôi không nghĩ là có trường hợp ngược lại. Ví dụ: có nhà kinh tế hay khoa học gia máy tính lỗi lạc nào lại rất nổi tiếng trong Vật Lý hay Toán không?
Ở tầm mức thấp hơn: tìm nhà vật lý hay toán học giỏi cầm/kỳ/thi/họa thì có lẽ dễ hơn tìm nhạc sĩ, kỳ sĩ, thi sĩ, họa sĩ giỏi toán/lý.
Theo ý tôi thì học ĐH Vật lý là một sự lãng phí nếu đi theo cái career path của anh
Hưng. Phần lớn các “danh nhân” trong khoa học computer đều có Ph.D trong Vật lý
(lý thuyết).
Đa số các ý tưởng vật lý chỉ có thể học được ở các Ph.D courses. Vì vậy có lẽ anh
Hưng nên revise lại: ho.c ĐH về Toán, MS về Vật lý và Ph.D về KHMT. Học đại học về
Vật lý chỉ nên đối với người đi hẳn về vật lý. Giai đoạn này là giai đoạn khổ luyện
để có được tư duy vật lý và một số kỹ năng không liên quan gì đến ý tưởng, thí dụ như
kỹ thuật chân không, đo khối lượng của các hạt sử dụng buồng Wilson. Thực tế các kỹ
thuật này chỉ để sau này các nhà lý thuyết thông cảm hơn với các kỹ sư và các nhà thực
nghiệm.
Các ý tưởng vật lý chỉ thực sự bắt đầu khi bạn học về cơ học lý thuyết. Tuy nhiên,
nếu chỉ lấy 10-12 course ( 30-36 credits) thì impossible hiểu vật lý là gì. Vật lý
không giống toán là chỉ cần đi về một ngành hẹp, đọc kỹ một hai cuốn sách thật tốt.
Vật lý cần được học theo một thứ tự, không thể nào học lý thuyết trường mà không học
Cơ lý thuyết ( 6 credits nếu biết tốt PDE, ODE, Linear algebra), Điện ( 6 credits nếu
biết Diff Geom, Vector Analysis,…) Quang ( 3 credits), Nhiệt động ( 6 credits) Cơ
thống kê ( 3 credits) Môi trường liên tục ( 3 credits), Lý thuyết tương đối
(6 credits), Cơ Lượng tử ( 6 credits) ( đã xấp xỉ 40 credits) sau đó còn Lý thuyết
trường lượng tử ( 6 credits). Đó mới chỉ là các công cụ vật lý, chưa có nội dung như
Lý thuyết hấp dẫn, Vũ trụ học, Thiên thể học, Vật lý hạt sơ cấp, Vật lý chất rắn, Cơ
thuỷ khí,…. Vì vậy học Master về Vật lý xem như chưa biết gì :-))
Vì vậy nếu làm lại ( nếu không được học về kinh tế, tài chính, khảo cổ hay làm phim) thì có
lẽ tôi sẽ học ĐH về Toán, học Ph.D về Vật lý lý thuyết xong và lại đi học M.Sc về CNTT.
:-), cái revised plan của bác Việt nghe cũng có lý, nhưng tôi cũng có thể đảm bảo là học MS về KHMT thì … xem như chưa biết gì. Công bằng mà nói, so sánh KHMT với Vật Lý thì có hơi địa phương chủ nghĩa - so, your point is taken.
Các bác không thể tưởng tượng được là tôi bức xúc như thế nào với vốn kiến thức Toán của các sinh viên Ph.D ngành KHMT.
Tôi nói vậy không phải vì tôi có background trong vật lý. Thực ra nói như vậy là chỉ
nói đến phần lấy course. Bởi vì phần làm research hay nghiên cứu chuyên sâu để sản xuất
ra paper không tính đến trong việc lĩnh hội các ý tưởng. Vả lại, để làm phần này thì
học ngành nào thì cũng như nhau thôi. Tôi nhớ hồi lấy course work trong Computer
architecture tôi có cả chục phát hiện chỗ sai trong sách giáo khoa, có thể viết paper
được ( chứ không phải sai kiểu cộng trừ nhân chia) bởi vì tôi cứ nhè mấy bài original
work đọc rồi search cái bài mới nhất đọc. Chẳng qua là tập quán đọc sách nghiên cứu
sâu nó thế.
Tuy vậy, tôi có nhận xét KHMT cũng như Toán không có cấu trúc như vật lý, mà đi sâu
về một đề tài không cần chuẩn bị hàng chục môn như vật lý. Bằng chứng là tôi hồi đó
mới lấy một hai course KHMT, đọc các paper cũng thấy hiểu ( Computer Architecture chứ
không phải C/Java nhăng cuội) và có thể sinh ra idea mới. Hồi đó mấy anh giáo cứ khuyên tôi
publish và rốn làm Ph.D. nhưng thực ra không có động lực, vì thiếu gì paper, trong khi
không thấy rung động lắm với các research loại đó.
Đúng là có một vài nhánh của KHMT có thể đọc hiểu papers chỉ sau hơn một học kỳ background. Tuy nhiên, có lẽ bác phải tính đến cả background của bản thân. Ví dụ, nếu biết Hình Học rất tốt trước rồi thì thừa sức đọc hiểu các papers về computational geometry (cộng một học kỳ background về P/NP), nếu biết lý thuyết xác suất và toán rời rạc tốt thì đọc nhiều bài báo ở STOC/FOCS có lẽ là không khó lắm (trừ các bài pure structural complexity).
Tuy nhiên, đọc hiểu là một chuyện, còn judge xem giá trị của bài báo như thế nào (cái quan trọng hơn) - và xem ý tưởng của mình có thật sự novel hay không - là chuyện khác hoàn toàn. Cái này thì cần nhiều năm kinh nghiệm. Bác cũng biết rõ rằng có tỉ bài tuyệt vớ vỉn trong bất kỳ ngành nào.